Stop cigarette, woman hands breaking the cigarette with clipping path

Sigara Bağımlılığı Ölümcül Hastalıklara Yol Açıyor

Çağımızda toplum sağlığı için en büyük tehditlerden biri hiç şüphesiz sigara bağımlılığıdır. Dünyada ve Ülkemizde her yıl milyonlarca insan sigara nedenli çeşitli hastalıklarla sakat kalıyor veya hayatını kaybediyor. Peki sigara neden ve hangi hastalıklara yol açıyor? Sigara bağımlılığından nasıl kurtulabiliriz? İşte bu yazımızda hepimizi doğrudan veya dolaylı bir şekilde ilgilendiren sigara bağımlılığı ve sigaranın sağlığımız üzerindeki olumsuz etkisine değineceğiz.

Sigara kullanımı sigaranın içinde bulunan kimyasal maddeler nedeniyle kişide bağımlılık yapan zararlı bir alışkanlıktır. Sigaranın insan beyninde uyardığı merkezlerin ilgili kimyasallara devam eden ihtiyacı nedeniyle kişi alışkanlığından vazgeçemez ve göz göre göre kendine zarar vermeye devam eder. Bunun sonucu olarak da sigaranın vücutta meydana getirdiği tahribat, kullananların büyük bir yüzdesinin ya sakat kalmasına ya da çoğu zaman ölümle sonuçlanan hastalıklara yakalanmalarına neden olur. Sigara kullanımı dünyada ölümcül hastalıkların nedenleri arasında ilk sırada yer almaktadır. Akciğer kanseri başta olmak üzere farklı kanserler, ani kalp krizleri ve KOAH gibi birçok ciddi rahatsızlığa yol açan sigara, kullananların yaşam kalitesini ve süresini ciddi miktarda azaltmaktadır.

Araştırmalara göre sigara içenler içmeyenlere göre ortalama 15 yıl daha az yaşamaktadır. Sigara içen kadın ve erkeklerin hiç sigara içmemiş olanlara göre orta yaş döneminde (35-69 yaşları arasında) ölme ihtimalleri daha yüksektir. Kısaca sigara içenler sigara içmeyenlere göre çeşitli hastalıklarla mücadele ederek daha genç yaşta, daha fazla acı çekerek ve düşük yaşam kalitesi ile hayata veda etmektedirler.

Aşağıda sigara kullanımının ortaya çıkardığı rahatsızlıklardan sadece bazılarını listelemeye çalıştık;

·         Bağımlılık; sigara istisnasız her kullanan üzerinde neredeyse eroin bağımlılığına eş bir bağımlılık geliştirir. Bu nedenle kişi sigarayı bırakmak istese de bu bağımlılıktan kolay kolay kurtulamaz ve günden güne tükenir.

·         Erken yaşlanma; deri vücudun en büyük organıdır. Sigara bağımlılığı her organa olduğu gibi cildimize de büyük zarar verir. Sigara kullanan kişilerin deri yapıları bozulur ve ciltte kırışıklıklar olması beklenen yaşlardan çok daha önce kendilerini gösterir. Ayrıca cilt kanseri hastalarında en yüksek yüzdeyi sigara öyküsü bulunan hastalar oluşturmaktadır.

·         Diş kayıpları; sigara dişlerde sararmaya, çürüklere ve diş eti çekilmelerine neden olduğu için kişinin hangi yaşta olursa olsun diş kayıpları yaşamasına neden olur.

·         İlaçlara karşı bağışıklık; ilaç kullanımında normal dozlar sigara içenlerde yetersiz kalmaktadır. Sigara bağımlılarında ancak normalin üzerinde doz etkili olduğundan sigara içenler ilaçların yan etkilerine içmeyenlere göre daha fazla maruz kalmaktadırlar.

·         Menopoz; erken yaşlarda menopoz olasılığı sigara içen kadınlarda içmeyenlere göre daha yüksektir.

·         Kısırlık; sigara kullanan her çiftte bu olasılık yükselmekte, kişilerin çocuk sahibi olma olasılığı ise düşmektedir.

·         Diyabet; sigara kullanımı zaman içinde insülin salgılanmasını yok eder ve bu nedenle halk arasında şeker hastalığı olarak bilinen diyabetin kişide ortaya çıkmasına neden olur.

·         Kalp hastalıkları; kalp krizi geçirme riski sigara içenlerde içmeyenlere göre 5 kat fazladır.

Her yıl Şubat ayının 9’u sigara tüketiminin ve dumanına maruz kalmanın zararları ile ilgili toplumsal farkındalığın artırılması ve hala çok yaygın olan sigara kullanımının azaltılması amacıyla Dünya Sigara Bırakma Günü olarak anılmaktadır.

Maalesef tütün kullanımı ülkemizde oldukça yaygındır ve tüm çabalara rağmen azalmamaktadır. TÜİK verilerine göre her gün tütün kullanan 15 yaş ve üzeri bireylerin oranı 2019 yılında 2016 yılına göre %1,5 artarak yüzde 28 olmuştur. Bu çalışmaya göre tütün ürünleri kullanım oranı erkeklerde %41,3 ile %14,9 kullanım oranına sahip kadınlara göre çok daha yüksektir.

Yeşilay’ın web sitesindeki verilere göre ise dünyada her yıl 7 milyondan fazla insan sigaradan kaynaklı sağlık sorunları nedeniyle hayatını kaybetmektedir. Bu nedenle tütün ürünleri kullanımı önlenebilir ölümler arasında ilk sırada yer almakta ve hem ülkemizde hem de tüm dünyada önemli bir halk sağlığı sorunu olarak karşımıza çıkmaktadır.

Bırakmak neden zor?

Tüm bu sağlık sorunlarına rağmen tütün ürünleri kullanıcıları bu zararlı alışkanlığı bırakmakta çok zorlanmaktadır. “Bırakabilirsin” gibi inisiyatiflerin web sayfalarından da kolayca erişilebileceği üzere bunun iki sebebi vardır. Birincisi nikotin yoksunluğudur. Yazımızın başında da değindiğimiz gibi sigaradaki farklı kimyasallar, ki sayıları 4000’in üzerindedir, ve bunlar arasında en önemlisi nikotin, kullananları bağımlı hale getiren başlıca maddedir. Nikotin, beyin reseptörlerine bağlanarak dopamin salgılanmasını sağlamakta ve geçici olarak kullanıcının iyi hissetmesine neden olmaktadır. Dolayısıyla nikotinin beyin üzerindeki etkisi geçince kişide yeni bir sigara içme isteği doğmaktadır. Sigara tüketimi arttıkça beden daha çok nikotine ihtiyaç duymakta ve nikotin vücuda alınmadığında yoksunluğu sigara kullanıcısında rahatsızlık hissi yaratmaktadır. Nikotin yoksunluğunun fiziki etkilerini atlatmak kişiye bağlı olarak birkaç günden bir haftaya kadar değişir. Ancak bundan sonra da sigara içme isteği devam edebilir.

İkincisi ise tetikleyicilerdir. Sigara tüketimi ile bazı aktiviteler, hisler ve kişiler bağlantılı hale gelir. Bu tetikleyicileri üç gruba ayırabiliriz;

1.       Endişe, stres, sıkılma gibi duygusal tetikleyiciler

2.       Kahve içme, alkol tüketimi, iş araları gibi alışkanlıklarla ilgili tetikleyiciler

3.       Sigara içilen bir ortama girme gibi sosyal tetikleyiciler

Sigarayı bırakabilmek için yapılması gerekenlerden birisi sigara içme isteğini yaratan tetikleyicileri belirlemek ve mümkün olduğunca onlardan uzak durmaktır. Bırakma döneminde mümkün olduğunca sigara içmenin yasak olduğu yerlere gitmek ve sigara içmeyen insanlarla vakit geçirmek tavsiye edilmektedir.

Çevrenizi de düşünün…

Sigarayı bırakmak en az sizin sağlığınız kadar çevrenizdekilerin sağlığı için de önemlidir. Başkalarının içtikleri veya yanan tütün ürününden kaynaklanan dumanın solunması pasif içicilik olarak tanımlanmaktadır. Sağlık Bakanlığı’nın “Havanı Koru” başlıklı web sayfasındaki bilgilere göre sigaradan kaynaklanan ölümler, trafik kazaları ve uyuşturucu madde kullanımına bağlı ölümlerden çok daha fazladır.

Tütün dumanında bulunan formaldehit, siyanür, amonyak gibi kimyasal maddeler, pasif içicilerde de, kanser, Koah ve kalp rahatsızlıkları gibi birçok hastalığa neden olmaktadır. Dünya Sağlık Örgütü’nün 2010 tarihli bülteninde paylaşılan verilere göre dünyadaki çocuklarının neredeyse yarısının pasif içici olduğu tahmin edilmektedir. Tütün dumanına 30 dakika bile maruz kalındığında pasif kullanıcı üzerindeki etkisi, uzun süreli sigara kullanıcılarında görülen fiziksel etkiler ile aynı olmaktadır.

Bırakabilirsin…

Sigara kullanımını sonlandırmak doğru motivasyonel destek, psikolojik danışmanlık ve medikal tedaviyle mümkündür. Bu konuda bırakabilirsin.org web sayfasından, 4497975 Yeşilay Danışma Merkezi Danışmanlık Hattı’ndan ve ALO171 Sigara Bırakma Danışman Hattı’ndan bilgi alabilirsiniz.

Sigarasız ve sağlıklı bir ömür dileriz.

Uzm. Dr. Egehan Salepçi
Mayo Clinic

Referanslar:
www.birakabilirsin.org
https://alo171.saglik.gov.tr/
https://www.yesilay.org.tr/tr/bagimlilik/tutun-bagimliligi
https://www.hizmethastanesi.com/saglik-rehberi/sigara-bagimliligi-olumcul-hastaliklara-yol-aciyor/
Lando HA, et al. Tobacco is a global paediatric concern. Bulletin of the World Health Organization, 2010, 88:2-2.