COVID–19 ve Ek Aşılar Hakkında Önemli Sorular

Yeni koronavirüsün delta varyantı olanca hızıyla yayılmaya devam ederken, Amerika Birleşik Devletleri'ndeki (ABD) COVID-19 vakaları da yükselmektedir. Her gün bildirilen yeni vakaların sayısı Temmuz 2021’e göre dört kat artmış ve New York Times “ulusal görünüm hızla kötüleşiyor” haberini yapmıştır. Bu durum, bilim insanları, aşı üreticileri ve devlet kurumları arasında, insanları mevcut ve gelecekteki varyantlardan korumak için ek doz aşıların gerekli olup olmayacağı ve eğer gerekli ise, ne zaman gerekli olacağı konusunda tartışmalara yol açmıştır. Bu yazımızda ek doz aşıların hangi markalarda gerekli olduğunu ve ne zaman yapılmaları gerektiğinden bahsettik.

İlk olarak Güney Afrika'da tespit edilen beta varyantıyla geçtiğimiz kış Brezilya’da ortaya çıkan gama varyantı ABD’de tespit edilmiştir. Bu iki varyantın ardından son olarak Hindistan'da keşfedilen delta varyantı, ABD'de baskın varyant haline gelmiştir. Şu anda ülkedeki COVID-19 enfeksiyonlarının yüzde 83,2'sinden sorumlu olan bu varyant orijinal virüsten iki kat hızlı bulaşmaktadır. Bulaşma hızındaki artışın yanı sıra hastanede yatış sürelerini de artırdığı gösterilen delta varyantına karşı aşıların sağladığı bağışıklığın etkisi herkes tarafından merak edilen bir konudur.

Son olarak, virüsün lambda varyantı olarak bilinen başka bir versiyonu da geçen ağustos ayında Peru'da keşfedilmiş ve birçok bölgede tespit edilmiştir. Ancak, Houston Methodist Hastanesi'nde tanısal mikrobiyoloji tıbbi direktörü olarak çalışan Dr. Wesley Long Washington Post'a vermiş olduğu demeçte, lambda varyantının koronavirüs hastalığının bulaşıcılığını artırdığından şüphelenilen mutasyonlara sahip olsa da, delta varyantı kadar etkili olmadığını söylemiştir.

Aşılar yeni varyantlara karşı etkili mi?

Halihazırda mevcut olan COVID-19 aşıları, yeni varyantların neden olduğu enfeksiyon ve semptomları önlemekte biraz güçsüz kalsalar da ciddi hastalık gelişimine ve ölüme karşı koruma sağlıyor gibi görünmektedirler1.

Pfizer-BioNTech ve Moderna aşıları geçen aralık ayında ABD'de acil kullanım izni almış ve bunu şubat ayı sonlarında Johnson & Johnson (J&J) aşısı izlemiştir. Bu aşılar, COVID-19 semptomlarını önlemede sırasıyla yüzde 95, yüzde 94,1 ve yüzde 72 etkinlik göstermişlerdir2. Buna ek olarak New England Journal of Medicine'de yayınlanan bir araştırmada, Pfizer aşısının alfa varyantına karşı yüzde 93,7 ve delta varyantına karşı ise yüzde 88 etkili olduğu bildirilmiştir3.

Ek aşıya ihtiyaç var mı?

Washington Üniversitesi Tıp Fakültesi'nden aşı uzmanı Dr. Deborah Fuller, “Tetanosdan korunmak için tetanos aşısını birkaç yılda bir olmamız gerekiyor. Çünkü bu korumaya sahip olmak için antikorları belirli bir seviyede tutmamız gerekiyor. Ancak COVID-19’dan korunmak için antikor seviyesinin ne olması gerektiğini henüz bilmiyoruz.” diyor.

Bilim insanlarının haziran ayında bildirdiğine göre, Pfizer ve Moderna aşılarını olan çoğu insan, ilk aşı dozlarını takiben 15 haftaya kadar süren bir bağışıklık geliştirebiliyorlar4. Pfizer, kendi aşısının zaman içinde COVID-19'un semptomlarını önlemede biraz daha az etkili hale geldiğini bildirmiş olsa da (antikor seviyelerindeki düşüş ikinci dozdan yaklaşık 2 ay sonra başlıyor), aşılamadan aylar sonra bile ciddi semptomların gelişmesini önlediğini de ekliyor. Bunlara ek olarak, tek doz olarak uygulanan J&J aşısının, aşılamadan 8 ay sonra bile sağlam kalan bir bağışıklık oluşturabildiği bildirilmiştir. Ancak başka bir bilim insanı ekibine göre, tek doz J&J aşısı alan insanlardan alınan antikor örnekleri Pfizer veya Moderna aşılarının her iki dozunu da olan kişilerden alınan örneklere kıyasla delta ve lambda varyantlarını nötralize etmede önemli ölçüde daha az etkili olmaktadır5.

Aşıların bazı grup hastalarda genel popülasyona oranla daha az etkili olduğu da yapılan çalışmalarla ortaya koyulmuştur. Özellikle bağışıklığı baskılanmış kişiler (kanser hastaları, organ nakli hastaları), aşılanmış diğer kişilere göre daha az antikor üretmekte, ancak bu durum 3. doz aşıyla kısmi olarak dengelenmektedir.

Ek aşılar ne zaman kullanılabilir olacak?

FDA (Amerikan Gıda ve İlaç Dairesi), Amerika Birleşik Devletleri’nde ek aşılara izin vermiştir. CDC (Amerika Hastalık Kontrol ve Korunma Merkezi) ise ikinci doz Moderna veya Pfizer aşı dozlarından sekiz ay sonra bir ek doz daha yapılmasını önermektedir.

Şu anda Amerika Birleşik Devletleri'nde COVID-19'dan hastaneye kaldırılan veya vefat eden insanların büyük çoğunluğu aşısız olanlardır. Ayrıca, Pfizer ve Moderna aşılarının klinik denemeleri hâlen devam etmekte olup, 12 yaşından küçük çocuklarda etkisiz olmaktadır.

Dr. Fuller, “Bu, bir savaşa benziyor ve aşılanmamışlar savaşa çıplak ayakla, kalkan veya silah olmadan giriyor” diyor. “Virüsler savunmasız insanları bulur, onları enfekte eder, yeni varyantlar yaratırlar ve bu potansiyel olarak zamanla aşılarımızı daha az etkili ve herkesi tekrar savunmasız hale getirebilir. Neredeyse virüse karşı kesintisiz bir yarış veriyoruz ve bu yüzden buradaki kritik strateji, mümkün olduğunca çok sayıda insanı aşılayarak yeni varyantların ortaya çıkışını azaltmaya çalışmaktır” diyor.

Dr. Ahmet Tevfik Albayrak

Referanslar

1.      https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/variants/delta-variant.html, Erişim tarihi: 23 Ağustos 2021

2.      https://www.yalemedicine.org/news/covid-19-vaccine-comparison, Erişim tarihi: 23 Ağustos 2021

3.      Polack FP, Thomas SJ, Kitchin N, Absalon J, Gurtman A, Lockhart S, Perez JL, Pérez Marc G, Moreira ED, Zerbini C, Bailey R, Swanson KA, Roychoudhury S, Koury K, Li P, Kalina WV, Cooper D, Frenck RW Jr, Hammitt LL, Türeci Ö, Nell H, Schaefer A, Ünal S, Tresnan DB, Mather S, Dormitzer PR, Şahin U, Jansen KU, Gruber WC; C4591001 Clinical Trial Group. Safety and Efficacy of the BNT162b2 mRNA Covid-19 Vaccine. N Engl J Med. 2020 Dec 31;383(27):2603-2615. doi: 10.1056/NEJMoa2034577. Epub 2020 Dec 10. PMID: 33301246; PMCID: PMC7745181.

4.      Turner, Jackson S., Jane A. O’Halloran, Elizaveta Kalaidina, Wooseob Kim, Aaron J. Schmitz, Julian Q. Zhou, Tingting Lei, Mahima Thapa, Rita E. Chen, James Brett Case, Fatima Amanat, Adriana M. Rauseo, Alem Haile, Xuping Xie, Michael K. Klebert, Teresa Suessen, William D. Middleton, Pei-Yong Shi, Florian Krammer, Sharlene A. Teefey, Michael S. Diamond, Rachel M. Presti, and Ali H. Ellebedy. 2021. “SARS-CoV-2 MRNA Vaccines Induce Persistent Human Germinal Centre Responses.” Nature 596(7870):109–13. PMID: 34182569 DOI: 10.1038/s41586-021-03738-2.

5.      https://www.nytimes.com/2021/07/20/health/coronavirus-johnson-vaccine-delta.html, Erişim tarihi: 23 Ağustos 2021