Hayat Kurtaran Bir Beceri: İlkyardım

Yolda yürürken birinin fenalaşarak yere yığıldığını gördüğümüzde ilk tepkimiz ne olurdu? Ciddi bir trafik kazasına şahit olduğumuzda çevrede yaralananlar varsa ne yapacağımızı biliyor muyuz? Her ne kadar genel eğilimimiz “nasılsa benim başıma gelmez” şeklinde düşünmek olsa da böyle beklenmedik bir durumla karşılaştığımızda gerekli ilk yardım donanımına sahip olmamız kendimiz ve çevremiz için hayati öneme sahiptir. En temel ilk yardım bilgisi bile, kendimizi koruyarak hızlı bir şekilde müdahalede bulunmamızı sağlayacaktır. Ayrıca bu, yardıma gelecek sağlık profesyonellerinin işini kolaylaştırmamıza ve belki de bir insanın hayatını kurtarmamıza olanak tanıyacaktır. İşte bu yazımızda biraz merak ve çaba ile herkesin öğrenebileceği kadar kolay olan ilk yardım eğitiminden bahsedeceğiz. Acil durumlarda kullanılabilecek becerilerin hızlı bir şekilde kazanılmasının, yani ilk yardım bilgisi eğitiminin önemini toplum sağlığı açısından değerlendireceğiz.

İlk yardım, bugün olduğu gibi antik çağlarda ve günümüze yakın yüzyıllarda da önemini korumuştur. Örneğin Antik Yunan şiirlerinde savaş yaralarının bandajlanmasının anlatıldığı mısralara ve Roma ordularında, yaralanan askerlere acil müdahalede bulunacak birimlerin varlığına rastlamak mümkündür. Daha yakın dönemde ise örneğin Napolyon’un ordularında yaralılar için hızla acil müdahalenin yapılıp taşınmalarını sağlayan “ambulans” ünitelerinin bulunduğu bilinmektedir.

Tarihte ilk yardım gereksinimi daha çok savaşlarda kendini gösterse de son 150 yıllık dönemde Sanayi Devrimi ile birlikte iş kazalarının yaşanması, sivillerin de ilk yardım konusunda eğitilmesini gündeme getirmiştir. Günümüzde kimi zaman savaş alanı kadar tehlikeli olabilen trafik kazaları ise ilk yardım gereksinimi duyulan durumların başında gelmektedir. Bu nedenle ehliyet almak isteyen her vatandaşımızın temel ilk yardım bilgisine sahip olması beklenmekte ve bu bilginin ölçülmesi için adaylara belirli testler uygulanmaktadır.

Kimi zaman televizyon ve internet mecralarında yapılan haberlerde yanlış ilk yardım görüntüleri yayınlanmaktadır. Örneğin kafa ve boyun travması olan bir kişiyi karga tulumba taşıyan veya epilepsi nöbeti geçiren bir hastayı bağırarak veya tokat atarak uyandırmaya çalışan kişilerin videolarına hepimiz denk gelmişizdir. Hâlbuki olası boyun travması olan bir yaralının çevrede bir tehdit yok ise mümkün olduğunca hareket ettirilmemesi ve baş ile boyun bölgesinin sabit tutulması gerekmektedir. Yine ikinci örneğimizde değindiğimiz üzere, eğer epilepsi nöbeti geçiren bir hasta söz konusu ise bu hastalara dışarıdan uyarı vermek maalesef işe yaramamaktadır. Hastanın kollarını, bacaklarını tutarak veya hastayı bir yere bağlayarak hareketlerini kısıtlamak ise çok daha fazla zarar görmesine neden olabilir. Bu durumda yapılması gereken şey hastanın etrafından zarar görebileceği nesneleri uzaklaştırmak ve kendini yaralamasını engellemeye çalışmaktır. Dolayısıyla bu örneklerden ne zaman ne yapılacağını bilmek kadar ne yapılmayacağını bilmenin de önem arz ettiği görülmektedir. Bu örnekler basit bir araştırma ile doğru müdahalenin öğrenilebileceği durumlardan sadece ikisidir. 

Verdiğimiz örnekler özel ve herkesin başına gelmeyecek nadir olaylar gibi düşünülebilir. Fakat günlük hayatın olağan akışı içerisinde de ilk yardım becerilerine ihtiyaç duyulabilecek durumlar ortaya çıkabilmektedir. Örneğin soluk borumuza yabancı bir cismin kaçması herkesin başına gelebilecek bir acil durumdur. Bu sorun genelde yemek yerken küçük besin parçalarının veya çocuklarda ufak bir oyuncağın boğaza kaçması ile ortaya çıkabilir. Nadiren de olsa solunumu durdurarak hayati tehlikeye yol açan bu acil durum, Heimlich Manevrası ile bertaraf edilebilir. Heimlich Manevrası, vücut içerisindeki basıncın arttırılarak yabancı cismin dışarı atılması prensibine dayanan bir acil durum müdahale tekniğidir. Bu tekniğin ilk yardım kapsamında öğrenilmesi ve kullanılması hayat kurtarıcı olabilmektedir.

Ülkemizde mayıs ayının ilk haftası “Trafik ve İlk Yardım Haftası” olarak kutlanmaktadır. Her yıl trafik kazaları nedeniyle birçok insanımızı kaybettiğimiz düşünüldüğünde trafikte ilk yardımın önemi daha da ön plana çıkmaktadır. Temel ilk yardım bilgilerini öğrenmek veya bilgilerimizi tazelemek, karşılaştığımız acil bir durumda yapacaklarımızdan emin olmamızı sağlayacaktır. Bu sayede yapacağımız birkaç dakikalık doğru müdahale, belki de ölüm ve hayat arasındaki farkı ortaya çıkaracaktır.

Kızılay’ın internet sitesi www.ilkyardım.org.tr üzerinden herkesin güncel ve doğru ilk yardım bilgilerine ulaşması mümkündür. Konuyla daha ilgili olup pratik kazanmak isteyenler için ise yine aynı siteden ulaşılacak Türk Kızılay İlk Yardım Eğitim Merkezleri de birçok ilimizde bulunmaktadır.