Havayolu Süreçleri

Bir havayolu kurmak ve işletmek çok büyük ve kapsamlı bir organizasyondur. İlgili havayoluna özel olmak kaydıyla hemen her havayolu için, işletmesinin kuruluşundan, yapılan bir seferin bitişine kadar farklı süreçler bulunmaktadır. Bu yazımızda bir havayolunun kurulma kararından başlayarak seferlerin planlanmasına, yer hizmetlerinden fiyatlamaya kadar farklı havayolu süreçlerine değineceğiz.

Bir havayolunun kurulması gündeme geldiyse ilk adım, bu projenin hayata geçebilmesi için iş modelinin belirlenmesidir. Kurulacak iş modeli ise üç karardan oluşur. Bunlardan ilki;  havayolunun yolcu seferi, kargo seferi veya her ikisini de tercih edip etmeyeceğidir. İkinci karar; bir ağ taşıyıcısı mı olunacaktır, yoksa bu işletme noktadan noktaya taşıma yapan bir havayolu mu olacaktır. Üçüncü ve son karar ise tam servis veren bir havayolu mu olunacaktır, yoksa düşük bütçeli bir havayolu mu kurulacaktır. Bu noktada yazımız, ülkemizdeki önemli sivil havacılık şirketlerinin organizasyonunu tanıtmak amacıyla, yukarıdaki seçeneklerden sondan başa doğru “tam servis veren bir ağ taşıyıcısı yolcu havayolu” seçimleri ile devam edecektir. 

Bundan sonraki süreç filonun belirlenmesidir. Genel pazar durumu (pazarın büyüklüğü, rakiplerin durumu vb. gibi) incelendikten sonra havayolunun hangi uçak tiplerinden kaçar tane ile planlama yapacağına karar verilir. Filo da belirlenip temin edildikten sonra, bu filoya uygun olacak şekilde kabin, kokpit ve bakım personeli ile diğer personelin istihdamı gerçekleştirilir.

Filo belli olunca bundan sonraki safha tarife planlama işidir ki bu, bir havayolu için ticari anlamda en kritik bölümlerden biridir. Bir seyahat noktasından diğerine, her bir pazar durumu ile rakiplerin sefer yapısı dikkate alınarak tarife planlaması yapılır. Tarife planlanırken bir noktadan başka bir noktaya, yolcu sayısına göre bağlantı süresinin belirlenmesi kritik bir öneme sahiptir. Tarife planlandıktan sonra yolcu talepleri ve filo durumu dikkate alınarak filodaki uçakların hangilerinin bu seferlere planlanacağına karar verilir. Burada filo durumu tanımından anlaşılması gereken; filodaki uçak sayısı ile birlikte uçakların yapılması düşünülen bakım planlarıdır. Bundan sonra bu seferler için ilgili otoritelerden uçuş izinleri ve gerekmesi durumunda ilgili havalimanlarından “slot” (iniş/kalkış) izinleri temin edilir. 

Tarife yapılıp, filodaki uçaklar da seferlere atandıktan sonra her sefer için ayrı bir ücret çalışması yapılır. Seferlerdeki koltuklar, satılmadıklarında hiç bir gelir üretmediklerinden bu gibi ürünler için kullanılan özel gelir yönetimi uygulaması başlatılır. Gelir yönetimi; her bir sefer için tüm uçuş ağını dikkate alarak ve geliri azami seviyeye çıkarmak üzere, farklı yolcu segmentlerine farklı zamanlarda yapılan satışlarda ücret farklılığına gidilmesi yöntemidir. Bu yöntem, genel olarak bir en iyileme (optimizasyon) algoritması kullanılarak yapılmaktadır. Burada ücretler, rakipleri dikkate alarak yolcu segmentleri için genelde manuel olarak ayrı ayrı belirlenirken, bir yolcu segmenti için kaç koltuk ayrılacağı algoritma tarafından atanır ve dinamik olarak güncellenir. Ücret ile birlikte satış ve pazarlama faaliyetleri de icra edilir. Böylece ticari faaliyetler büyük oranda gerçekleştirilmiş olur.

Seferler planlandıktan sonra, bu seferleri icra edecek olan ekipler, ekip planlama tarafından belirlenir. Bu planlamada, hem ulusal hem de uluslararası kurallar ile birlikte şirket içi uygulamalar (ilave emniyet, kalite düzenlemeleri, uçuş personelinin talepleri vb. gibi) da dikkate alınır.

Sefer yolcularına yer hizmetlerinin sağlanması da yine bir havayolu operasyonudur. Bu servis için ya bir yer hizmeti firmasından hizmet alınır (yolcu kabulü, bagaj hizmetleri vb. gibi) yahut bu hizmetlerin bir kısmı veya tamamı havayolu tarafından icra edilir. Yer hizmetleri ile birlikte, sefer esnasında servis edilmesi planlanan ikramın yüklenmesi işlemi de icra edilir. 

Seferleri gerçekleştiren uçakların bakımları, belirli uçuş saati ve/veya uçuş sayısı gibi parametrelere göre planlanır ve uçak bazında periyodik olarak uygulanır. Bakım planlaması ile birlikte arıza gibi sebeplerle plansız bakımlar da uygulanmaktadır. Uçaklarda yüzlerce parça bulunduğundan bu parçaların bakım planlarının takibi manuel olarak değil, bir yazılım tarafından yapılmaktadır. 

Her bir sefer için planlı uçağa göre uçuş planı yapılır. Bu uçuş planı, taşınacak yük ve hava durumuna göre rota ve yakıt bilgilerini içerir. Uçuş planı, dispeç (uçuş planlama uzmanı) tarafından hazırlanır ve sefer, kokpit ekibi ile mutabık kalınarak uygulamaya alınır. 

Seferler, genellikle planlandığı gibi icra edilmekle beraber bazı seferlerde öngörülmeyen aksaklıklar yaşanabilmektedir. Hava durumunun müsait olmaması, varış havalimanındaki yoğunluk gibi nedenler, seferlerin planlandığı gibi icra edilmesini önleyebilmektedir. Bu gibi durumlar oluştuğunda, yolcu memnuniyeti ve havayolu imkanları dikkate alınarak yeni bir planlamanın yapılması gerekmektedir. Operasyon sırasında yapılan bu yeni planlamayı ve bu planlamanın koordinasyonunu operasyon kontrol birimi icra etmektedir. 

Tüm bu süreçlerin takibi ve iyileştirilmesi için, havayollarında kalite yönetim birimleri mevcut olup sürekli takip ve rutin olan/olmayan kontroller uygulayarak süreçlerin belli bir standartta olması tesis edilmektedir.