Böbrek Sağlığımızı Korumak İçin Sekiz Altın Kural

 

Tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de kronik böbrek yetmezliği tanısı alan hasta sayısı her geçen gün artmaktadır. Bu hastaların büyük bir bölümünü de maalesef son dönem böbrek yetmezliğine girmiş hastalar oluşturmaktadır. Son dönem böbrek yetmezliği, böbreğin artık süzme işlemini hiçbir şekilde yerine getirememesi ve kandaki zararlı maddelerin insan vücudunda birikerek, kişiyi zehirlemesidir. Bu hastalar genellikle diyalize bağlı bir yaşam sürmekte, ancak az sayıda şanslı hasta, böbrek nakli olarak kaliteli bir hayata kavuşabilmektedir.

Böbrek fonksiyonlarını korumak için alınması gereken önlemlere çocukluk çağından itibaren uyulması gerekmektedir. Kişinin hayat tarzı, böbreklerini korumaya yönelik olmalıdır. Zira böbreğin korunması çoğu hayati fonksiyonun normal bir şekilde işlemesi için önemlidir.

Böbrekler ne işe yarar?

Böbrek, vücutta oluşan zehirli atıkları temizleyen, kemik sağlığı için çok önemli olan D vitaminin yapımını sağlayan ve kırmızı kan hücrelerinin üretimini artıran eritropoetin hormonunu üreten önemli bir organdır1. Böbreğin süzme işlevlerinde gelişen bir bozukluk, tüm vücudu etkileyecek bir dizi olayın başlamasına neden olmaktadır. Bu süzme değerinin 60ml/dakika altına inmesi durumuna böbrek yetmezliği denmektedir. Eğer bu durum 20ml/dakikanın altına inerse de son dönem böbrek yetmezliği adını almaktadır2. Amaç, bu durum gelişmeden hastaya müdahale edilmesidir. Çünkü böbrek hücrelerinin kendilerini yenileme fonksiyonları yoktur. Bu yüzden geriye kalan hücrelerin korunması önem arz etmektedir. Bu hücreler korunamaz ve hasta böbrek yetmezliğine girerse; kansızlık, kemik erimesi ve kalp hastalıkları gibi ciddi tablolar ortaya çıkacaktır. Böbrek yetmezliği her yaş ve cinsiyette görülebilse de, en çok 40 yaş üstü kadın popülasyonunda görülmektedir3.

Böbrek yetmezliğinin belirtileri nelerdir?

Böbrek yetmezliği erken evrelerde belirti vermez. Bu yüzden kan ve idrar analizlerini belirli aralıklarla yaptırmak çok önemlidir. Erken dönemde yakalanılan bir yetmezlik durumunun ilerlemesi ilaç tedavisiyle engellenebilir. Özellikle akrabalarında diyabet, yüksek tansiyon, fazla kilo ve böbrek yetmezliği hikâyesi olan kişilerin yılda bir kez mutlaka kan ve idrar testi yaptırmaları gerekmektedir. Maalesef ülkemizde çoğu hasta, testlerini düzenli yaptırmadığı için bu sorun gözden kaçmaktadır. Bu da kolay tedavi edilebilecek bir durumun diyaliz ya da nakil ile sonlanmasına neden olmaktadır. Aşağıda böbrek sağlığımızı korumak için hayatımıza adapte edebileceğimiz 8 basit ama önemli tavsiyeyi bulabilirsiniz:

1.      Kan şekeri kontrolü: Yılda bir kez aile hekiminize gidip açlık kan şekerinizi kontrol ettirmelisiniz.

2.      Tansiyon kontrolü: Normal tansiyon 120/80 ve altında olmalıdır. 140/90’ın üzerinde tansiyon değerlerine sahipseniz bir an önce doktorunuza kontrole gitmenizde yarar var.

3.      Tuz miktarını azaltın: Tuz, özellikle Türk toplumunda yemeklerde severek tüketilir. Ancak günlük tuz tüketimi bir çay kaşığı olacak şekilde sınırlandırılmazsa böbreklere fazla yük binecek, bu da böbreklerin erken yorulmasına ve devamında yetmezliğe girmesine neden olacaktır.

4.      Su için: Günde en az 2-2,5 litre su içmek, belki de böbrek sağlığının korunmasındaki en önemli etkendir. Kullanılan çay ve kahve miktarı arttıkça içilen su miktarı da doğru orantılı olarak artmalıdır.

5.      Sigarayı bırakın: Hiçbir organa hiçbir faydası olmayan sigara, özellikle böbrek damarlarına zarar vererek böbrek fonksiyonlarını bozmaktadır. Sigara ayrıca böbrek kanserinin gelişmesinde de rol oynamaktadır.

6.      Ağrı kesici ilaçlar ve antibiyotikleri gelişigüzel kullanmayın: Bilinçsizce alınan bu ilaçlar böbreğin süzme yetisine büyük zarar vermektedir. Ani gelişen böbrek yetmezliğinin en büyük nedenlerinden biri de bu ilaçların aşırı kullanımıdır.

7.      Böbrek taşı ve enfeksiyonlara dikkat edin: Böbreğe mekanik olarak zarar vererek fonksiyonunu bozarlar.

8.      Egzersiz yapın: Haftada 3-4 kez 30 dakika tempolu yürümek, tansiyonu düşürerek böbrek fonksiyonlarını korumada yardımcı olmaktadır.

Yukarıda saydığımız bu kuralları gündelik hayata entegre etmek böbrek sağlımızı korumamız açısından büyük önem arz etmektedir. Böbrek yetmezliği sinsi ilerleyen bir hastalıktır. Sıklıkla, ciddi bir belirti ortaya çıkana kadar kişi böbrek fonksiyonlarının bir kısmını kaybetmiştir. Bu yüzden rutin kontrollerin ihmal edilmemesi, erken tanı için çok önemlidir. Çok su içme ihtiyacı, sık idrara çıkma, yorgunluk, bulantı-kusma ve vücutta oluşan gelişigüzel şişlikler uyarıcı olmalıdır. Böbreklerin kıymeti bilinmeli ve onlara zarar veren alışkanlıklardan uzak durulmalıdır.

Dr. Ahmet Tevfik Albayrak

Referanslar

1.      Nerbass FB, Pecoits-Filho R. Can your work affect your kidney's health? Rev Environ Health. 2019 Dec 18;34(4):441-446. doi: 10.1515/reveh-2019-0014. PMID: 31323011.

2.      Girndt M. Diagnostik und Therapie der chronischen Nierenerkrankung [Diagnosis and treatment of chronic kidney disease]. Internist (Berl). 2017 Mar;58(3):243-256. German. doi: 10.1007/s00108-017-0195-2. PMID: 28194476.

3.      Webster AC, Nagler EV, Morton RL, Masson P. Chronic Kidney Disease. Lancet. 2017 Mar 25;389(10075):1238-1252. doi: 10.1016/S0140-6736(16)32064-5. Epub 2016 Nov 23. PMID: 27887750.