Nereden Çıktı Bu Müsilaj?

Üzerinde yaşayan canlılara ev sahipliği yapan ve bu özelliğe sahip bilinen tek gezegen olan Dünya, oluşumundan beri süregelen, kendine has dengeler üzerine kuruludur.

Dünyanın sahip olduğu bu dengelerin birkaçı için; dünyanın güneşin etrafındaki yörüngesi, yerçekimi kuvveti veya atmosferdeki gazların seviyeleri örnek olarak verilebilir. Bu değerlerdeki küçük değişimler bile canlı hayatını olumsuz etkileyecek, hatta türlerin yok olmasına neden olacaktır. Örneğin, yerçekiminin birkaç saniye süresince ortadan kalkması, atmosfer dâhil dünya üzerindeki her şeyin hızla uzaya savrulmasına neden olacak, atmosferin yüzde 21’ini oluşturan oksijenin yüzdesinin değişmesi ise canlı yaşamının sona ereceği bir ortam oluşturacaktır1.

Kısaca değindiğimiz bu örnekler aslında dünyanın ne kadar da kendine özgü ve hassas dengelere sahip olduğunu göstermektedir. Bu dengelerden bazıları güneş sisteminin ve dünyanın sahip olduğu konum ve dinamiklerle ilgili olduğundan, insanın etkisinden uzak, makro boyuttaki dengelerdir. Fakat örneğin, türlerin çeşitliliği veya çevre gibi bazı başlıklar insani faktörlerden etkilenen ve gezegen hareketlerine kıyasla mikro denebilecek dengelerdir. Ne yazık ki insanoğlu yıllar içinde gelişip ilerledikçe, tarih sayfalarını yeni buluşlar ve yeni kazanımlarla süslerken, dünyadaki dengelerin de değişmesine neden olmaktadır.

Gelişen teknoloji, enerji kaynaklarının aşırı ve yanlış kullanımı, hava ve deniz kirliliği küresel ısınmaya bağlı iklim değişikliğini doğurur. Ortaya çıkan küresel ısınma ve buna bağlı sıcaklık artışı da zaman içinde dünyanın ve denizlerin ısınmasına neden olup, canlıların yaşamını tehlikeye sokar. Bozulan dengeler farklı denge ve değerleri etkileyecek, sonuç olarak ise dünyayı yaşanabilir kılan etmenlerin olumsuz etkilendiği bir kısır döngü ortaya çıkacaktır.

Bu duruma iyi bir örnek, yakın zamanda Marmara Denizi kıyılarını kaplayan deniz müsilajı ya da deniz salyası sorunudur.

Müsilaj nasıl oluşur?

Bitkisel canlıların, bilimsel adlarıyla “fitoplankton”ların ciddi seviyede çoğalması ve hücre zarlarındaki organik bileşikleri bulundukları ortama salmalarıyla deniz salyası oluşumu gözlenmektedir. Bunlar hem kimyasal hem de biyolojik pek çok etkenden meydana gelen ve denizin üst yüzeyini kaplayan yapışkan ve jelimsi yapılardır.2

Deniz müsilajı ya da salyasının en önemli oluşum nedeni iklim değişikliğiyle deniz suyu sıcaklığının ani bir şekilde artmasıdır. Marmara Denizi’nde deniz suyu sıcaklığı 2021 yılında normalin 2.5 0C (santigrat derece) üzerinde ölçülmüştür.3 Az gibi gözüken bu sıcaklık artışı, deniz içindeki fitoplanktonların ve bakterilerin her zamankinden daha fazla üreme ve çoğalmalarına sebebiyet vermiştir. Diğer bir neden; deniz kirliliği ve denize verilen atıklardaki azot ve fosfor miktarındaki artıştır. Bu da bitkisel canlıların artışına neden olmaktadır. Bir üçüncü neden ise denizlerde, gene küresel ısınma neticesinde gerçekleşen, durgunluk halidir. Özellikle sakin ve kapalı bir deniz olan Marmara Denizi, bu biyolojik sürecin sonuçlarından fazlasıyla etkilenmektedir.

Müsilaj ilk kez mi görülüyor?

Hayır. Müsilaj ilk olarak 1729 yılında Adriyatik Denizi’nde bildirilmiş, fakat özellikle son 30 yıldır çok sık ve yoğun bir şekilde görülmeye başlanmıştır. Sudaki oksijen seviyesinin azalmasına neden olan bu olay, örneğin Marmara Denizi’nde 2007 yılında da yaşanmıştır. Fakat o dönem denizdeki oksijen seviyesinin bugüne göre daha yüksek olması müsilajı bir sorun haline getirmemiştir4.

Müsilajın görüntü kirliliği harici zararı var mı?

Evet. Hem de çok! Deniz altındaki canlıların hayatı oksijen miktarına bağlı olarak etkilenmekte, müsilajın yaygın olduğu yerlerde pek çok balık türü oksijensiz kalmakta ve ölmektedir. Dibe çöken deniz salyası, mercanların ve midyelerin üstünü örterek bu canlıların havasız kalmasına sebebiyet vermekte, denizi temizleyen bu canlıların yok olması ise deniz kirliliğinin artmasına neden olmaktadır. Diğer taraftan balıkçılık, denizcilik ve turizm sektörleri de bu durumdan olumsuz şekilde etkilenmektedir.

Marmara Denizi’ndeki müsilaj sorunuyla ile ilgili olarak uzmanlar;

-Deniz çevresindeki nüfus yoğunluğunun yüksekliği ve oluşturduğu kirliliğin,

-Sanayi ve fabrikaların büyük çoğunlukla bu bölgede bulunması ve bunların yarattığı atıkların,

-Bölgedeki tarımsal faaliyetin yüksek olması ve buna bağlı oluşan gübre ve zirai ilaçların etkili olduğunu belirtmektedirler.

Aslında zaman zaman müsilaj oluşumu ekosistemin doğal süreçlerinden biri olsa da günümüzde insanların neden olduğu çevre problemlerine bağlı olarak dengelerin bozulması bu oluşumu bir sorun haline gelmiştir.

Müsilaj nasıl temizlenir?

Müsilajı yüzeyden temizlemek ya da doğal yollardan dağılmasını beklemek kısmi ve geçici bir çözüm olarak ilk planda ele alınabilir. Fakat sorunun gerçek çözümü için uzun vadeli tedbirler almak gerekmektedir. Atıkların ve atık suların ancak tamamen temizlendikten sonra denize verilebilmesi için arıtma tesislerinin yapılması ya da var olanların iyileştirilmesi sağlanmalıdır. Çünkü özellikle derin deşarj yöntemi denilen ve atıkların tam arıtma yapılmadan açık denize verilmesi müsilaj oluşumunu hızlandırmaktadır. Yine tarım ve sanayide zararlı kimyasalların kullanımının engellenmesi, müsilajın engellenmesinde diğer bir çözümdür.

Kirlilik ve iklim değişikliği konusunda tüm kurumlar ve vatandaşlar el ele vererek çevre bilincini sağlamalı ve ileride meydana gelebilecek problemleri bugünden çözmeye çalışmalıdır.

Dünyanın, sunduğu imkân ve güzellikleri değerlendirirken bu imkânların sınırsız olmadığını bilerek davranmalı ve Dünya’yı gezegendeki hâkim tür olarak gelecek nesillere bırakma sorumluluğu taşıdığımızı bilmeliyiz.

Dr. Burcu Aykaç Fas

REFERANSLAR

1.       https://tr.euronews.com/2017/04/20/bir-gezegen-olarak-dunya           

2.       https://www.ntv.com.tr/galeri/turkiye/deniz-salyasi-musilaj-nedir-neden-olusur-iste-musilajin-nedenleri,WrRBHxLfmUeL6RlnWFi8qw/GYvdPWO5jkesJFcTxamX7g

3.       https://www.turmepa.org.tr/haberler/deniz-salyasi-icin-acil-eylem-plani-cagrisi

4.       https://tr.wikipedia.org/wiki/Deniz_salyas%C4%B1

https://www.kozmikanafor.com/dunyanin-yercekimi-bir-anda-yok-olsa/

https://www.webtekno.com/oksijen-seviyesi-1-milyar-yil-sonra-yetersiz-kalacak-h106989.html

https://www.yesilodak.com/dunya-nin-sicakligi-2-derece-daha-artarsa-ne-olur

https://www.dunya.com/yasam/musilaj-nedir-neden-olur-musilaj-nasil-temizlenir-haberi-623891

https://www.sozcu.com.tr/2021/gundem/musilaj-nedir-deniz-salyasi-neden-olur-ne-zaman-gecer-6491165/

https://tr.euronews.com/2021/06/11/tarihte-deniz-salyas-musilaj-baska-hangi-denizlerde-goruldu-nas-l-temizlendi