Doğayı ve Geleceği Korumak İçin Dönüştürün

Her geçen gün artan nüfus, gelişen teknolojik yeniliklerle ve tüketim toplumunun yarattığı “daha çok tüketebilmek için daha çok üretmek” olgusuyla çevre bilinci olmadan, sınırlı kaynaklara sahip doğayı tüketmektedir. İnsan, yaşantısını sürdürebilmek için temiz ve doğal bir ortamla sağlıklı yaşam koşullarına ihtiyaç duysa da daha çok kirleterek kendi yaşam alanlarına zarar vermeye devam etmektedir. İnsan tarafından yaratılan ve yabancı maddelerin doğaya karışmasıyla  ortaya çıkan çevre kirliliği, günümüzde ekosistemi etkileyerek doğa ve canlılar için büyük tehlike oluşturmaktadır.

Sanayileşme, plansız nüfus artışı ve bunların doğal sonucu olan hızlı ve çarpık kentleşme, sadece insan tarafından üretilen ve çevre kirliliği yaratan çöp ve katı atık sorununu da beraberinde getirmiştir. Büyük bir çoğunluğu, gelişmiş ülkeler tarafından üretilen çöp ve katı atıklar, her geçen gün dünya için daha ciddi bir problem haline gelmektedir. Çöp kelimesinin sözlük anlamı; “Yararsız, pis ve zararlı olduğu için atılması gereken şeylerin tümü” olsa da aslında bu tanıma giren pek çok atık, geri dönüşüm sürecinden geçtikten sonra kullanılmakta ve faydalı hale gelmektedir. Yapılan araştırmalara göre, dünya üzerinde her yıl 2,1 milyar ton çöp üretilmekte fakat ne yazık ki bunların yalnızca  yüzde 16’sı geri dönüşüme gitmektedir. Halbuki geri dönüşüm sayesinde kullanılmış atıkların tekrar işlenmesi sonrasında tüketiciye sunulması mümkündür.

Katı atıklar, genel olarak oluştukları ortama göre; evsel, ticari ya da endüstriyel atıklar olarak sınıflandırılabilir. Katı atıklardan özellikle kağıt, plastik, cam, tekstil ve metaller; akümülatör, pil ve elektronik eşyalar kolaylıkla geri kazanılabilir. Bitkisel ve tarımsal atıklar ve yiyecek atıkları da kompost yapılarak tekrar kullanılabilir. Kaldı ki geri dönüşüm çevresel ve ekonomik olarak pek çok fayda sağlamaktadır. Kısaca bunlara baktığımızda:

Çevresel faydaları;

Geri dönüşümün ilk olumlu etkisi, yeşil bitki örtüsü ile su kaynaklarının korunması ve yeni ham madde gereksiniminin azalmasıdır. Bu öncelikli etkiler hava ve çevre kirliliğinin gözle görülür şekilde azalmasına yardım edecektir. Ayrıca orta vadede sera gazı emisyonunun düşmesi ve toprağın verimliliğinin artması da mümkündür. Atık çöp miktarı ve çöp alanlarının azalmasıyla temiz ve sağlıklı bir çevre yaratılacak, doğa ve canlıların korunması sağlanacaktır.

Ekonomik faydaları;

Doğal bir kaynak olarak hammadde tüketiminin azalması, ithalatı gerçekleşen ham madde miktarını ve ithalat masraflarını azaltarak ülke ekonomisine katkı sağlayacaktır. Ayrıca daha az ham madde ihtiyacı, daha az enerji sarfiyatı anlamına da gelecektir. Çöp alanlarına giden atık miktarı aşağı çekildikçe taşıma, depolama gibi maliyetler azalmakta, geri dönüşüm tesislerinde ise istihdam yaratılmaktadır. Bu da daha az çöp ve atığa bağlı oluşabilecek sağlık problemleri ve hastalıkların önüne geçilmesi demektir.

Katı atık yönetimi bilincinin oluşması

Geri dönüşüm ihtiyacı İkinci Dünya Savaşı sonrasında ortaya çıkan kaynak sıkıntılarıyla kendini göstermiş, buna bağlı olarak pek çok büyük devlet, geri kazanım bilincinin toplumlara yayılması için çalışmalar başlatmıştır. Daha sonraki dönemlerde atık miktarının artmasıyla birlikte, özellikle katı atıkların toplanması, taşınma ve geri kazanımı önem kazanmıştır. Böylece “Katı Atık Yönetimi” başlığı ortaya çıkmıştır ki bu başlık sürdürülebilirlik kavramının uygulama alanlarından birini oluşturmaktadır.

Katı atık yönetiminde ilk sırada, atığın oluşmasının önlenmesi gelmektedir. En basit olarak gereksiz tüketimden kaçınmak ve bilinçli bir tüketici olmak bizlerin üzerine düşen ilk görevdir. İkinci ve üçüncü sırada ise sırasıyla atığın en aza indirilmesi ve atığın yeniden kullanımı, eğer bu mümkün değilse geri dönüşümü hedeflenmektedir. Geri dönüşüm için atıkların ayrıştırılması yani ayrı çöp kutularında toplanması gerekmektedir. Katı atıkların çöp olmadığı, okullarda verilecek eğitimlerle çocuklara ve gençlere anlatılmalıdır. Tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de bu bilincin yerleşmesi için çeşitli faaliyetler yürütülmektedir. Son sırada ise bu atıkların depolama sahalarına gönderilmesi gelmektedir. Depolama sahalarının belirlenen yönetmeliğe göre yapılması ve belirlenen yerlerde oluşturulması gerekmektedir. Çünkü depolanan atıkların oluşturabileceği gazlar insan sağlığı ve çevre açısından olumsuzluk arz etmekte, yeraltı suları açısından da kirlenme tehlikesi oluşturabilmektedir.

Ülkemizde 2872 numaralı Çevre Kanunu gereği “Her türlü atık ve artık ile çevreye zarar vermek” yasaklanmış, atıkların geri kazanılması ve bu atıkların kaynağında ayrı şekilde toplanması esas kabul edilmiştir.

Atıkların dönüştürülerek tekrar kullanıma dahil edilmesi ve bir çevre sorunu olmaktan çıkıp bir kaynak haline gelmesi ortaklaşa bir çaba gerektirmektedir. Bu, sadece tüketici bireylerin tek başlarına yapabilecekleri bir iş değildir. Evde atıklarımızı ayırmak, atıkları toplamaya uygun tesisler olduğu sürece faydalı olacaktır. Diğer taraftan bu tesisler olduğu halde de evde ayrıştırma işleminin yapılmaması durumunda geri dönüşüm sağlanamayacaktır.

Çevreyi korumak, doğanın verdiği olanakları ona zarar vermeden kullanmak insanların temel görevi olmalıdır. Sağlıklı yaşam, sağlıklı çevreyle olur ki gelecek nesillere sağlıklı bir çevre bırakmak en büyük sorumluluğumuzdur.

Referanslar:

https://www.eea.europa.eu/tr/isaretler/isaretler-2014/makaleler/atik-problem-mi-kaynak-mi

https://ekolojist.net/geri-donusumun-ekonomiye-cevreye-katkilari-nelerdir/

https://www.cnnturk.com/saglik/geri-donusumun-faydalari-nelerdir-neye-iyi-gelir-geri-donusumun-az-bilinen-faydalari

https://sifiratik.gov.tr/plastik-atik

http://www.cukurovaatik.com/hizmetler/neler-donusturulebilir-1361.aspx

https://tr.m.wikipedia.org/wiki/Geri_dönüşüm

https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-48851661#:~:text=Amerika%20Birle%C5%9Fik%20Devletleri'nde%20bir,%C3%A7%C3%B6plerin%20y%C3%BCzde%2012'sinden%20sorumlu.

https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/307594

http://yenilenebiliryasam.com/2012/02/kati-atiklar-ve-siniflandirilmasi.html

https://www.escarus.com/cop-degil-atik-atik-yonetimi

https://www.jeofizik.org.tr/resimler/ekler/cbbc409ec990f19_ek.pdf

https://www.jmo.org.tr/resimler/ekler/97018ebde10e302_ek.pdf?dergi=HABER%20B%DCLTEN%DD