Takas Edilemez Token’lar (NFT'ler) Hakkında Bilinmesi Gerekenler

Non-Fungible Token (NFT) yani “Takas Edilemez Token”lar; görsel ve işitsel sanat eserleri, bilgisayar oyunlarının ögeleri ve videolar gibi gerçek dünyadaki nesneleri temsil eden dijital varlıklardır. Genellikle kripto para birimleriyle çevrimiçi olarak alınıp satılırlar ve birçok kripto parayla temelde aynı yazılımı kullanarak kodlanırlar. NFT'ler 2014 yılından beri kullanımda olsalar da son dört yılda dijital dünyada alım ve satım işlemlerine konu olmaya başlamışlardır. Kasım 2017'den bu yana NFT’lere yaklaşık 174 milyon dolar harcanmıştır.

Alım-satıma konu olan ürünün kendisine ulaşımın zor ya da imkânsız olduğu hallerde NFT’ler bir anlamda orijinal bir dijital görüntü mülkiyeti olarak da tanımlanmaktadır. Tıpkı yerleşik para birimlerine Bitcoin'in dijital bir cevap olarak sunulması gibi, NFT'ler de bugünün sanat koleksiyonlarına sahip olabilmek için dijital bir alternatif gibi lanse edilmektedir.

Kelime anlamı olarak Takas Edilemez Token ne demektir?

Ekonomide, takas edilebilir bir varlık, örneğin para gibi, kolayca değiştirilebilen birimlere ya da parçalara sahip olan bir şeydir. Örneğin, 100 TL’lik bir banknotu, iki adet 50 TL’lik banknot ile değiştirdiğinizde elinizdeki değer yine aynı olacaktır.

Bununla birlikte, bir şey birimlerine ayrılamıyor ya da takas edilemiyor ise yukarıdaki örneğin gerçekleşmesi imkânsızdır. Çünkü muhtemelen söz konusu nesnenin sahip olduğu benzersiz özellikler bu değişimi ya da takası engellemektedir. Bu nesne örneğin Galata Kulesi gibi tarihi bir yapı ya da ünlü Mona Lisa tablosu gibi türünün tek örneği olan bir tablo olabilir. Tarihi yapının ya da sanat eserinin fotoğrafını çekebilir veya bir baskısını satın alabilirsiniz, ancak bu nesnenin yalnızca bir tek orijinali olacaktır. NFT'ler ise dijital dünyada diğer herhangi bir mülk gibi alınıp satılabilen, ancak kendilerine ait somut bir biçimi olmayan "türünün tek örneği" varlıklardır.

NFT'ler nasıl çalışır?

Yukarıda da değindiğimiz gibi resim ya da tarihi yapılar gibi eserler, benzersiz oldukları için değerlidir. Ancak dijital dosyalar kolayca ve sonsuz çoklukta çoğaltılabilir. İşte NFT'ler sayesinde sanat eserleri gibi maddi varlıklar, satın alınabilen ve satılabilen bir dijital sahiplik sertifikası oluşturmak için "tokenize edilebilir".

Tıpkı kripto para birimlerinde olduğu gibi, NFT’lerin de kime ait olduğu blok zinciri olarak bilinen ve ağ üzerinden paylaşılan bir muhasebe defterinde depolanmaktadır. Kayıtlar, dünya çapında binlerce bilgisayar tarafından tutulduğu için sahte olamazlar. NFT'ler ayrıca eserin sahibi sanatçıya, örneğin gelecekte gerçekleşecek herhangi bir token satışından kesinti yapabilme ya da üst limit hakkı veren akıllı sözleşmeler de içerebilir.

NFT'lerin değeri ne kadar?

Teorik olarak, herkes kendi çalışma ya da varlıklarını NFT olarak satmak için tokenize edebilir. Son zamanlarda da milyonlarca dolarlık satışların manşetlere çıkması bu alandaki ilgiyi körüklemiştir. Twitter'ın kurucusu Jack Dorsey’in, Twitter’da attığı ilk tweet'in NFT'sini tanıtması ve tekliflerin 2,5 milyon dolara kadar ulaşması, yine ünlü bir dijital sanatçı, Mike Winklemann’ın 5.000 çizimden oluşan arşivini NFT olarak 69,3 milyon dolara satmış olması bu alandaki bilinen örneklerdir.

Bu noktada sorulması gereken soru şudur: “Aslında, zaten herkes ilgili dijital yapıtın tek tek görüntülerini veya tüm eseri çevrimiçi ve ücretsiz olarak görüntüleyebilmektedir. Öyleyse insanlar neden kolayca ekran görüntüsü alabilecekleri veya indirebilecekleri bir şeye milyonlar harcamak isterler?” Çünkü bir NFT, alıcının ilgili orijinal ögeye sahip olmasına izin verir. Bunu da, bir mülkiyet kanıtı olarak hizmet veren, yerleşik kimlik doğrulamasını içererek yapar. Koleksiyoncular, bu kanıta neredeyse ürünün kendisinden daha fazla değer vermektedir1.

Bu bir balon mu?

Önemi hemen anlaşılmayan diğer tüm yeni fenomenler gibi, NFT'ler de yeni ve henüz tam alışılmamış olmaları nedeniyle kısa süre içinde balon olarak nitelenmiştir. Fakat aslında NFT'ler bize, fiziksel alışverişin geleneksel birçok sürecini atlama potansiyeliyle yeni bir deneyim sunmaktadır. Yukarıda verdiğimiz kültür ve sanat ile ilgili örneklere ek olarak, NFT'ler oyun ve spor deneyimini de zenginleştirmektedir. Örneğin, taraftarlar, özellikle futbol ve basketbol şampiyonalarıyla ilgili alışveriş yapmayı ve özel koleksiyonlar satın almayı severler. Covid-19 pandemisiyle de birçok etkinlik internete taşınınca takas edilemeyen tokenler sayesinde takımların ve turnuva organizatörlerinin yeni nesil ürünleri ortaya çıkarması mümkün olmuştur.

Her yeni olgu, toplumda önce biraz şüpheyle ve belki de vaat ettiği potansiyel görmezden gelinerek karşılanır.  Hâlbuki NFT'ler, insanların en azından günümüz teknolojisinin sunduğu büyük fırsatları görmelerini sağlamaktadır.

En iyi müzelerin, ünlü sporcuların ve ileri teknoloji şirketlerinin NFT'leri kendi sanat eserlerine ve isim hakkı taşıyan ürünlerine entegre etme şekli, bunların sadece eğlenceli ve geçici bir balon değil, yeni gerçekliğimiz olup olmayacaklarını düşünmemize neden oluyor.

Dr. Ahmet Tevfik Albayrak ve  Dr. Genco Fas

Referanslar

1.      https://www.forbes.com/advisor/investing/nft-non-fungible-token/

2.      https://n26.com/en-eu/blog/what-is-an-nft

3.      https://www.bbc.com/news/technology-56371912