Suç Gelirleri ve Kayıtdışı Ekonomi Gerçeği 3

Suç gelirlerinin aklanmasında kullanılan klasik yöntemlerin yanı sıra teknolojik ve uluslararası gelişmelere bağlı olarak ortaya çıkan modern aklama yöntemleri son dönemlerde giderek yaygınlaştı.

Suç gelirlerinin aklanmasında kullanılan bu yeni yöntemlere gelin birlikte bakalım.

Elektronik Para Aracılığıyla Suç Gelirlerini Aklama Yöntemi 

Mali Suçları Araştırma Kurulu (MASAK); elektronik para aracılığı ile gerçekleştirilen aklama yöntemini, dünyada gelişen yeni trend olarak tanımlarken, bu yöntemin internet bankacılığı ile birlikte kullanıcısına anonimlik imkanı sunduğunu, yani kimliğin gizlendiği yöntemlerden biri olduğunu ifade etmektedir.

Elektronik para (e-para), ülke paralarının belirli bir mevzuat çerçevesinde elektronik bir ortamda işlem görmesi demektir. Mevzuatımıza göre ise elektronik para; elektronik olarak saklanan, kanunda tanımlanan ödeme işlemlerini gerçekleştirmek için kullanılan ve elektronik para ihraç eden kuruluş dışındaki gerçek ve tüzel kişiler tarafından da ödeme aracı olarak kabul edilen parasal değerdir.

TCMB’nin denetimi altında elektronik para ihraç etme yetkisi verilen elektronik para kuruluşları kendilerine verilen banknotları e-paraya dönüştürerek fon sahiplerinin kullanımına sunarlar. Yasadışı faaliyetlerden sağlanan fonlar böylece e-paraya dönüştürülebilmektedir. Kâğıt paraların seri numaralarından takip edilmesi ve yüz yüze yapılan işlemlerde oluşabilecek risklerin engellenmesiyle saniyeler içinde ülke içi veya dışında birçok kuruma transfer edilebilmektedir.

MASAK tarafından yayımlanan 2019 Faaliyet Raporu’nda, ödeme kuruluşları ile elektronik para kuruluşlarından gelen suç gelirleri ve suç gelirlerinin aklanmasının önlenmesine yönelik şüpheli işlem bildirimleri, bankalardan sonra ikinci sıraya yükseldi.

Akıllı Kartlar Aracılığıyla Suç Gelirlerini Aklama Yöntemi

Gelişen teknolojiye bağlı olarak kullanılan yeni aklama yöntemlerinden biri de akıllı kartlar. E-cüzdan olarak tanımlanan bu kartlar, bir anlamda banknot ve madeni paraya alternatif olarak üretildi. Üzerlerinde elektronik bir çip bulunan bu kartlara istenilen miktarda e-para yüklemesi yapılarak karttan karta transfer imkanı sağlanabilmektedir.

Suç gelirlerinin aklanması sürecinde, kimlik tespiti ve yüz yüze yapılan işlemlerde gündeme gelebilecek riskleri önemli ölçüde bertaraf edebilme özelliğine sahip bu kartlarla gerçekleştirilen aklama işlemlerinin yoğunlaşması üzerine ülkeler bir dizi önlemler alıyor. Karttan karta transfer işlemlerinin yasaklanması ve/veya belirli bir limitle sınırlandırılması bu önlemler kapsamındadır. 

İnternet Kullanılarak Suç Gelirlerini Aklama Yöntemi 

Para aklamanın hızla büyüyen ve gelişen trendi internet olarak karşımıza çıkıyor. Suç gelirleri, ayrıştırma aşamasında internet ve teknolojik imkânlar sayesinde dakikalar içerisinde çeşitli ülkelere gönderilebiliyor. Böylece bu paraların izlerinin takip edilmesi imkânsız hale getiriliyor. Ülkeler tarafından alınan birçok önleme rağmen internet vasıtası ile gerçekleştirilen aklama işlemleri yeteri kadar önlenemiyor.

Pandemi koşullarının da etkisi ile dünya e- ticaret hacmi hızla artarken bu işlemler yoğun bir biçimde internet kullanımını zorunlu kılıyor. 2020 yılında 4 trilyon doların üzerinde gerçekleşen  e- ticaret hacmi, suç gelirlerinin aklanması için de olanak yarattı. Aklayıcılar bu kadar yüksek hacimde gerçekleşen e- ticaret pazarında, aklama işlemlerini önemli engellere takılmadan gerçekleştirebilmektedir. 

Teknoloji ve internet dünyasında kaydedilen gelişmeler sonucunda, e- ticaretin yanında havale, EFT, hesap açılışı, altın, döviz ve hisse senedi alım satımı gibi birçok işlem de internet aracılığı ile gerçekleştirilebiliyor. Sahip olunan bu imkânlar, aklayıcılara büyük fırsatlar sunuyor. 

Son zamanlarda internet kullanılarak gerçekleştirilen yasadışı bahis ve kumar oyunları sonucunda yüklü miktarlarda suç geliri yaratıldığı da biliniyor.

İnternet yolu ile yapılan işlemlerde olduğu gibi, yüzyüze yapılmayan işlemlerde risk her zaman daha fazla. Bu riski azaltmanın yolu ise suç gelirlerinin aklanmasına ilişkin yürütülen mücadelede en önemli ilke olan müşterini tanı (know your costumer) ilkesidir. 

Başta bankacılık sektörü olmak üzere, finansal kuruluşlar ve diğer yükümlü gruplar, hesap açmadan ve işlem yapmadan önce MASAK’ın çıkarttığı mevzuat ve rehberler doğrultusunda müşterilerini tanımaya ve yaptıkları işlemleri takip etmeye çalışırlarsa, internet aracılığı ile gerçekleştirilen aklama işlemlerini de o ölçüde engelleme imkânı bulacaklardır.