Halka Arza Aracılık Faaliyeti

Şirketler finansman ihtiyacı nedeniyle yeni hisse senedi ihraç ederek finansman sağlama yoluna gidebilirler. Bu finansman ihtiyacı yeni bir yatırım yapmak için ya da aşırı borçlu bir şirketin mali yapısını kuvvetlendirmek için gerçekleştirilebilir. İhraççı tarafın, şirketin mevcut ortakları olması durumunda ise şirkete bir fon girişi olmayacak, şirketin sermayesi aynı kalırken ortaklık yapısı değişecektir.

Hisse senedi ihracı, halka arz edilerek gerçekleştirilebileceği gibi halka arz edilmeden de yapılabilir. Halka arz, sermaye piyasası araçlarının genel bir çağrıyla satışını ifade etmektedir. İhraç ise daha geniş bir kavramdır ve ihraççılar tarafından çıkarılan finansal enstrümanların halka arzının yanında, halka arz edilmeksizin satışını da kapsamaktadır. Halka arz eden taraf ile ihraççı aynı olmak zorunda değildir. Mevcut hissedarların halka arz yoluyla sahip olduğu hisse senetlerini satması durumunda ihraççı, hisse senetlerinin ortaklığını temsil ettiği tüzel kişilik olacaktır. Bu durumda halka arz eden taraf ise hisse senetlerini satan ortak kişi ya da kurumlardır. Halka arz eden tarafa bağlı olarak üç farklı halka arz yöntemi söz konusudur:

Mevcut payların satışı: Şirketin mevcut hissedarları sahip oldukları hisse senetlerinin bir kısmını borsada ya da borsa dışında halka arz edebilir.

Sermaye artırımı yoluyla halka arz: Şirketler, sermaye artırımı yoluyla yeni pay ihraç ederek finansman kaynağı sağlayabilir.

İki yöntemin bir arada kullanılması: Şirketler yukarıda belirtilen iki yöntemi birlikte kullanabilir. Böylece hem mevcut ortaklar paylarının satışından gelir elde eder hem de şirket finansman kaynağı sağlar.

Halka arza aracılık faaliyeti, yetki belgesine sahip aracı kurumlar ya da kalkınma ve yatırım bankaları aracılığıyla gerçekleştirilir. Aracılık faaliyeti, “en iyi gayret aracılığı” ve “aracılık yüklenimi” olarak iki farklı şekilde gerçekleştirilebilir.

En iyi gayret aracılığı; herhangi bir taahhüt olmadan, ihraç edilecek finansal araçların, halka arz izahnamesinde belirtilen süresi içinde satılması, kalan kısmın ise halka arz eden tarafa iade edilmesi olarak tanımlanabilir.

Aracılık yüklenimi ise; bakiyeyi yüklenim, tümünü yüklenim, kısmen bakiyeyi yüklenim ve kısmen tümünü yüklenim olarak dört farklı şekilde gerçekleştirilebilir. Bakiyeyi yüklenim ile aracı kurum, halka arz sürecinde satılmayan finansal araçlarının tamamını satın almayı taahhüt eder. Tümünü yüklenimde ise aracılık faaliyetini gösteren kurum, halka arz süreci öncesinde finansal araçları satın alır ve ardından halka satışını gerçekleştirir. Bu iki yolda da aracı kurum farklı yollarla da olsa tüm arz edilen varlıkların satışını taahhüt etmiş olur.

Kısmen bakiyeyi yüklenim ve kısmen tümünü yüklenim de ise aracı kurum kısmen satışı taahhüt eder. Kısmen bakiyeyi yüklenim durumunda eğer taahhüt edilen kısım satılmazsa kalan kısmını aracı kurum satın almaktadır. Kısmen tümünü yüklenim ise taahhüt edilen kısım kadar payın önceden satın alınarak aracı kurum tarafından halka satılması işlemidir.

Halka arz sürecinde aracılık faaliyetinde bulunan kurumlar satış aşaması dışında da, sürecin en başından itibaren faaliyette bulunmaktadır. Bu kurumlar öncelikle halka arz fiyatının ve miktarının belirlenmesi konusunda ilgili şirkete danışmanlık hizmeti sağlamaktadırlar. Sonrasında ise Sermaye Piyasası Kurulu’nun (SPK) zorunlu tuttuğu, yatırımcıların ihraç edilen finansal araç hakkında bilgilendirilmesi amacıyla hazırlanan izahnamenin onaylanma sürecinde sunulacak belge ve dokümanları hazırlar ve SPK’ya başvuruda bulunurlar. Satış süreci için konsorsiyum oluşturulması, yurt içi ve yurt dışında halka arzla ilgili bilgilendirme amaçlı organizasyonların düzenlenmesi de yine aracılık faaliyetlerinde bulunan kurumların sorumluluğundadır.

Halka arz, işletmelere önemli bir finansman kaynağı sağlamanın yanı sıra, şirketlerin kurumsal yönetim konusunda da gelişmelerini sağlar. Ayrıca halka arz, işletmelerin itibar ve prestijine de katkıda bulunur. Ülkemizde daha fazla şirketin halka açılması ve sermayenin tabana yayılması, sermaye piyasalarının derinleşmesine ve gelişimine katkı sağlayacaktır. Bu nedenle bu sürece aracılık eden finansal kuruluşların faaliyetleri ve bu faaliyetlerde izledikleri yollar başarılı halka arzlar için hayati önem arz etmektedir.

Prof. Dr. Cenktan Özyıldırım

Referanslar:

  • SPL Lisanslama Sınavı Çalışma Notları

https://www.spl.com.tr/docs/other/ffbfa636-5505-46.pdf

  • Halka Arz ve Borsa İstanbulda İşlem Görme

https://www.borsaistanbul.com/data/kilavuzlar/Halka_arz_ve_borsada_islem_gorme.pdf