Güvenli Ödeme Sistemleri

Hepimiz büyüklerimizden duymuşuzdur, “Ah! İlk arabam ne güzeldi, ne çok severdim…” diye. Gerçekten de özellikle 70’li ve 80’li yıllarda otomobil sahibi olmak çok rastlanan bir şey değildi ve insanlar otomobillerine çok değer verirlerdi. Alınan bir otomobil yıllarca kullanılır, ekonomik etkenler ve maddi zorluklar gibi bu alımı zorlaştıran faktörler, kişilerin arabalarıyla kurdukları güçlü bağ ve arabalarına gösterdikleri değer sayesinde aşılırdı.

Günümüz otomotiv piyasasına baktığımızda ise alım satım yapmanın çok olağan bir işlem haline dönüştüğünü görüyoruz. Artan taleple birkaç yıl kullanılan otomobillerin devamlı olarak yeni marka ve modellerin piyasaya çıkmasıyla yenileriyle değiştirilmeye başlandığını görüyoruz. Bankaların sağladıkları kredi kolaylıkları da herkesin bazen birden çok araç sahibi olmasını kolaylaştırdı.

Haber kanallarından veya çevremizden, araç alım satımı sırasında yaşanan pek çok üzücü olaya tanık olmuşuzdur. En çok da nakit parayla yapılan işlemlerdeki sahtecilik ve dolandırıcılıkla ilgili ortaya çıkan talihsiz durumlar alıcıları mağdur durumunda bırakmaktadır. Alım satım esnasında ortaya çıkan bu durumun önlenmesinde devreye giren “Güvenli Ödeme Sistemleri” ile ikinci el otomobil alım satım işlemleri hızlı, kolay ve güvenli bir şekilde yapılabilmektedir.

Nedir bu güvenli ödeme sistemi ve nasıl çalışır?

İkinci el araç alım satımında, alıcı ve satıcı arasındaki para aktarımının güvenli ve hızlı bir şekilde gerçekleşmesi ve dolandırıcılığın önüne geçilmesi için uygulamaya geçirilen bir sistemdir. Bu durumda hem işlem güvenliği sağlanmakta hem de mali denetim imkânı ve kayıt dışı işlemlerin engellenmesi söz konusu olmaktadır. Güvenli ödeme sisteminin kullanılabilmesi için satıcının banka müşterisi olması gerekmektedir. Müşteri hesabına açılan bu sistem Türkiye Noterler Birliği altyapısı ile entegre çalışmakta ve alıcı ve satıcıyı korumayı hedeflemektedir. 2020 yılının başlarında tüm noterlerde güvenli ödeme sistemleri uygulamaya geçirilmiş ve ikinci el araç satışlarında zorunlu hale getirilmiştir.

Sistemin nasıl çalıştığını açıklamak gerekirse; bir araç alım satım işlemini ele alalım, araç satışı sırasında tutarın alıcıdan satıcıya aktarılması işlemi, bundan haksız kazanç sağlamaya çalışan bazı insanlar için fırsata dönüşebilir. Alıcı ile satıcının karşı karşıya geldiği işlem anında özellikle alım satım konularında yeterli tecrübeye sahip bulunmayan taraf bazen heyecanla bazen de bilgi ve tecrübe eksikliğinden dolayı dolandırıcıların tuzağına düşer. Basit bir örnekle alım satımlarda paranın nakit olarak elden ödenmesi çok sık rastlanan bir durumdur. Fakat bu transfer şekli aynı zamanda özellikle internet bankacılığı dolandırıcılığı yapan kişiler için büyük de bir fırsattır. Alıcı EFT’yi işlem saatinin dolmasına yakın yaparken satıcı ise ödemenin ertesi gün hesabına geçeceğinden emin olarak satışı yapar. Fakat hemen akabinde alıcı, EFT işlemi iptal eder ve internet bankacılığını kötüye kullanarak tecrübesiz tarafı dolandırır. Bu nedenle Adalet Bakanlığı tarafından noter destekli olarak kurulan güvenli ödeme sisteminden faydalanmak özellikle taraflar arasında nakit transferi yapılacaksa güven tahsis edilmesi ve olumsuzluklardan korunabilmek için yararlı olacaktır. Araç satışı yapmak isteyen kişi güvenli ödeme sisteminde kayıt oluşturur. Alıcı ve satıcıya referans numaraları SMS ile iletilir. Alıcı sisteme giriş yaparak bankadaki güvenli ödeme hesabına alacağı aracın satış bedelini gönderir. Bu şekilde alıcının gönderdiği para bankadaki güvenli emanet hesabına alınır. Noterdeki işlem bittikten sonra ise alıcının güvenli ödeme hesabındaki miktar satıcının hesabına aktarılır ve satış tamamlanır.

Güvenli ödeme sistemleri ikinci el araç alım satımından başka iş yeri devri, marka devri ve gayrimenkul satışı gibi işlemlerde de uygulanmaya başlanacaktır.

Ülkemizde geçerli olan bu sistemin dünyada da bazı örnekleri mevcuttur. Yurtdışında bu işlemi yapan kanuni aracılık şirketleri vardır. Bu örneklerde ise alıcı ve satıcı söz konusu aracılık şirketlerinin acentelerinde karşı karşıya gelir. Alıcı parayı acenteye yatırır ve satıcı acenteye aracı teslim eder. Alıcı araçla ilgili olan araştırmasını acentenin yardımıyla yapar, onaylamasıyla beraber acente satıcıya parayı öder ve bu şekilde alım satım tamamlanır.

Gelişen teknolojiyle birlikte hayatımız pek çok yönden kolaylaşmaktadır. Diğer taraftan teknolojinin kötüye kullanımı, ikna yöntemlerinin gelişmesi maalesef hayatlarımızı olumsuz şekilde etkilemekte ve sahtekârlıkların artmasına neden olmaktadır. Bu ve bunun gibi sistemler bizi kötü niyetli kişi ve kurumlardan koruyarak karşılaşabileceğimiz problemleri en aza indirgemekte ve daha güvenli bir yaşam olanağı sunmaktadır.

Prof. Dr. Cenktan Özyıldırım