Finansal Stres ile Başa Çıkma Yolları

Maddi olanaklar ne düzeyde olursa olsun günümüzde insanları etkileyen en önemli stres kaynaklarından biri şüphesiz ki finansal konulardır. Para yönetimi, modern insanın zamanının önemli bir kısmını almakta, çoğunlukla hayattaki önemli kararların verilmesinde en etkin değişken olarak görülmektedir. Bu gerçek göz önüne alındığında, para kaynaklı endişelerin önemli bir stres faktörü olması beklenen bir sonuçtur. Bu kaygılar kendini, gelir düzeyine göre; geçim sıkıntısı, tükenmişlik sendromu veya alkol ve uyuşturucu bağımlılığı olarak gösterebilir. Bu yazımızda finans kaynaklı stres ve bu stresle başa çıkmanın yollarını inceleyeceğiz.

Stres neden kaynaklanır?

Stres, insan vücudunun tehlikeli bir durum ile karşı karşıya kaldığında verdiği tepkiden kaynaklanır. Bu tepkisel yanıt vücutta kendini artmış kan basıncı, çarpıntı ve uyanıklık hissi olarak göstermektedir. Örneğin medeniyet öncesinde, insan bedeninde stres, vahşi hayvan saldırıları veya avlanma gibi anlık tedirgin edici durumlar ile karşı karşıya kalındığında tetikleniyordu. Modern insan için ise yaban hayatla ilgili anlık tehditlerin yerini artık, çoğunlukla geçim sıkıntısı, iş kararları ve aile problemleri gibi çözümleri anlık olmayan, uzun vadeli ve karmaşık stres durumları almıştır. Bu durum ise stres yanıtının anlık değil devamlı hissedilmesine yol açmaktadır. Sonuç olarak sürekli bir tedirginlik hissi, uyku problemleri, iştah azlığı gibi psikolojik ve fiziksel rahatsızlıkların belirtileri de süreklilik arz eder bir hale gelmektedir. 

Finans ile İlgili Endişeler Önemli Bir Stres Kaynağı Mıdır?

Amerika Psikoloji Birliği’nin (American Psychological Association) verilerine göre, Amerika Birleşik Devletleri’nde toplumun %72’si maddi gelir ile ilgili strese sahip olduklarını belirtmektedir. Finansal stres, fiziksel sağlığı olumsuz etkilemekte, uzun vadede şeker hastalığı, kalp problemleri, yüksek tansiyon gibi sağlık problemlerine yol açabilmektedir. Yaşanan stres sonucunda, bu sorun ile baş edebilmek için sık alkol kullanımı gibi sağlıksız yöntemler kişide gelişebilmektedir. Yoğun finansal stres kimi zaman psikiyatrik rahatsızlıklara da yol açmakta, dolaylı olarak insanın çalışma ve gelir elde etme kabiliyetini düşürerek durumu bir kısır döngü içerisine sokabilmektedir. Tüm bunlar finans ile ilgili stresin önemini ortaya koymaktadır. 

Finansal Stres ile İlgili Farkındalığı Artırmak

Her türlü stres kaynağında olduğu gibi öncelikle stresin varlığının ve kaynağının farkında olmak gerekir. Bu farkındalık konuşarak kazanılabilir. Hayatımızdaki insanlarla finansal endişelerimizi paylaştığımızda birçok insanın benzer endişeleri olduğunu fark edebiliriz. Hatta kimi zaman daha önce benzer durumda bulunmuş insanlar işimize yarayacak veya bizi rahatlatacak tavsiyelerde bulunabilirler. Yine maddi kaynaklı stres nedenlerini kağıda dökmek, soyut halde başa çıkılamaz gibi görünen problemleri görünür ve somut hale getirip çözüm ile ilgili adımlar atmamızı sağlayabilir. 

Bütçe Düzenlemesi Yapmak

Hayatımızdaki bilinmezliklerin artması stresi tetiklemektedir. Bu kural, finans ile ilgili stres için de değişmemektedir. Bütçe yönetimini yapamamak, finansal belirsizlikler probleminin içinden çıkılamaz olarak görülmesine neden olabilir. Tüm gelir ve giderlerin listesini yapmak için zaman ayırmak bu belirsizliği azaltacaktır. Bütçe yönetimindeki dengesizliklerin nereden kaynaklandığını görmek, dengeli bir bütçe planı oluşturmamız için yardımcı olabilir. Kontrol hissini artırmak stres kaynağını da azaltacaktır. 

Aile ve Sosyal Çevre Desteği

Özellikle finansal güçlüklerin yaşandığı zamanlarda ailenin ve sosyal çevrenin önemi daha da artmaktadır. İnsan psikolojisinin olumsuz etkilendiği finansal stres durumlarında depresyon ve anksiyete gibi psikiyatrik durumlar da tetiklenebilmektedir. Psikiyatrik rahatsızlıkların tedavi başarısında en önemli faktörlerden birini aile desteği oluşturmaktadır. Kimi zaman bu konulardan bahsetmek zor olsa da yaşanan maddi sıkıntılarla ilgili aileden destek istemek, durumun içinden çıkılması güç bir hal almasını engelleyebilir. 

Genel Stres Azaltma Yöntemleri

Tüm stres kaynaklarına yönelik uygulanabilecek genel stres yönetimi yöntemleri finansal stres için de kullanılabilir. Stresin fazla olduğu dönemlerde insanlar fiziksel sağlıklarını önemsememe eğiliminde olurlar. Bu da, fiziksel sağlığın bozulmasının finansal sağlığı da kötü etkilediği bir döngüye yol açabilir. Bu döngüyü kırmanın yollarından biri; yürüyüş, koşu veya farklı bir spor aktivitesi ile fiziksel hareketliliği korumaktır. Beslenme düzenine dikkat etmek ve kiloyu sağlıklı sınırlarda tutmak ise zaten her zaman dikkat edilmesi gereken konulardandır. Stres ile baş etmek için, yukarıda değinildiği gibi, alkol veya madde kullanımına yönelim varsa, bunun erken farkına vararak yardım aramak gereklidir. 

Stres genel bir his olmanın yanında kendini ataklar halinde de gösterebilir. Böyle bir atak sırasında nefes alıp vermeye odaklanmak, sayı sayarak nefes egzersizi yapmak ataklarla başa çıkmayı kolaylaştırabilir. Eğer kimi zaman kontrolü kaybedecekmiş hissi, ya da yaşanan durum ile baş edemeyecekmiş gibi duygu ve düşünceler oluşuyorsa panik atak ortaya çıkıyor olabilir. Böyle bir durumda ise profesyonel yardıma başvurmak yerinde olacaktır. Unutulmaması gereken; stres ile başa çıkılamayacağı düşünülen zamanlarda bir psikolog ya da psikiyatrist yardımı almanın ve sorunları bu alanda öğrenim görmüş insanlarla paylaşmanın her zaman iyi bir fikir olduğudur. 

Dr. Egehan Salepci