Finansal Piyasalar ve Finansman Kanalları

Bir ekonomide tasarruf sahipleri, başka bir ifadeyle yatırımcılar ile fon ihtiyacı içerisinde olan kurum ve kişiler arasındaki işlemlerin gerçekleşmesini sağlayan finansman kanalları, finansal sistemi oluşturmaktadır. Bu yapının içinde hisse senedi, tahvil ve bono gibi finansal enstrümanlar, finansal kurumlar ve finansal piyasalar yer almaktadır.

Bir iş fikriniz olduğunu ve bu iş fikriniz için sermayeye ihtiyacınız olduğunu varsayalım. Bu durumda şirketinize, hisse senedi satışı ya da borç kullanarak finansman sağlayabileceğiniz farklı yollar bulunmaktadır.

Özel yatırım alternatifleri

Sermaye ihtiyacınız için en hızlı ulaşabileceğiniz kaynak yakın çevrenizdir. Ancak bu her zaman en verimli yol olmayabilir. Çünkü ihtiyaç durumunda ailenizden ve arkadaşlarınızdan, gereken büyüklükte fon bulamayabilirsiniz. Bu nedenle finansman sağlayabilmek için yakın çevreniz dışındaki tasarruf sahiplerine de ulaşmak daha uygun koşullarda fon bulabilmenizi sağlayacaktır. Ayrıca yakın çevrenizden bu ihtiyacı karşılayabilecek olsanız bile vade ve kur gibi uyumsuzluklar nedeniyle bu finansal kaynakları kullanmanız mümkün olmayabilir. Örneğin, bir arkadaşınızın yatırım yapmayı düşündüğünü ve iş fikrinizi finanse edebilecek büyüklükte bir fona sahip olduğunu varsayalım. Ancak arkadaşınız, bu fonu kullanarak yapacağı yatırımı iki yıl sonra yurtdışında gerçekleştireceği yüksek lisans eğitimi için düşünüyor olsun. Bir veya iki yıl gibi vadeler genellikle yatırım projelerinin geri ödenebilmesi için yeterli bir zaman değildir. Dolayısıyla projenizi iki yıl içinde geri ödemeniz gereken bir borç ile finanse etmeniz çok sağlıklı olmayacaktır. Yaşayabileceğiniz ikinci sorun ise kur uyuşmazlığı olabilir. Arkadaşınız iki sene sonra yabancı para cinsinden bir harcama yapacağı için yatırımlarını yabancı para cinsinden yapmak isteyebilir. Ancak sizin eğer yerel piyasaya dönük ve nakit akışları TL cinsinden olacak bir iş fikriniz varsa, bu durumda yabancı para cinsinden borç kullanmak riskli olacaktır. Bu tür uyuşmazlıklar doğrudan finansman ile fon bulmanızı zorlaştırabilir.

Finansal kurum kanalları

Diğer bir alternatif ise, finansal kurumların aracılık hizmetlerinden faydalanmaktır. Finansal kurumlar, hem fon tedarikçisi hem de fon talep eden taraf olarak faaliyet gösterirler. Bu süreçte tasarruf sahiplerinin ve fon talep edenlerin tercihleri arasındaki uyuşmazlıkları yöneterek, tarafların birbirilerini tanımalarına dahi gerek kalmadan finansman kanallarının verimli bir şekilde çalışmasını sağlarlar. Örneğin, iki yıllık bir vadeyle yabancı para cinsinden yatırım yapmak isteyen bir yatırımcı, parasını bir bankanın döviz tevdiat hesabına yatırabilir. Siz de aynı bankadan daha uzun vadeli TL cinsinden kredi çekebilirsiniz. Yatırımcının mevduatı, bankanın pasifleri yani borçları arasında yer alırken, sizin krediniz ise bankanın aktiflerinde yer alacaktır. Bu durum bilançoda vade ve kur uyuşmazlığı oluşturacak olsa dahi bankalar bu tip uyuşmazlıklardan kaynaklanan riskleri ve kredi riski gibi diğer riskleri yöneterek özel finansman ile gerçekleştirilemeyecek işlemlerin tamamlanmasına imkân sağlarlar.

Finansal piyasa enstrümanları

Yakın çevreniz dışındaki yatırımcılara ulaşarak finansman sağlamanın bir başka yolu da finansal piyasalardır. Fon talep eden kurumlar, ihraç ettikleri finansal enstrümanları doğrudan yatırımcılara satarak fon toplayabilirler. Kurumların tahvil ve bono ihracı ile banka kredisi arasındaki tercihlerini belirleyen çok sayıda unsur bulunmaktadır. Bunlardan en önemlileri kredibilite, firmanın büyüklüğü, risk ve bilgi asimetrisidir. İki alternatif karşılaştırıldığında finansal borçlanma araçları genelde bir teminat içermemesi ve yeni kredi kullanılması gibi konularda kısıtlar içermemesi nedeniyle daha esnek olarak değerlendirilmektedir. Benzer şekilde, banka kredilerinde genelde söz konusu olan düzenli kredi ödemelerinin yerine finansal borçlanma araçlarının ara dönemlerde kupon ödemesi ve vadesinde ana para geri ödemesi içermesi bu araçların bir başka avantajıdır. Bankalar, mudilere olan sorumlulukları nedeniyle kredi risklerini yönetebilmek için teminat ve yukarıda bahsedilen bazı kısıtları talep edebilmektedirler. Diğer taraftan finansal borçlanma araçlarının ihraç işlemlerinde ödenebilecek ücret ve komisyonlar ile kamuyla bilgi paylaşımı beklentisi, kurumları banka kredisi kullanmaya yönlendiren unsurlar olarak görülmektedir. Kamuyla bilgi paylaşımı yapmak borçlanma senedi ihraççıları için bir zorunluluk olmanın yanında yatırımcıların karar verebilmeleri için önemli bir gerekliliktir. Bilgi asimetrisinin fazla olduğu piyasalarda banka yoluyla finansman tercihinin daha yaygın olduğu görülmektedir.

Finansman ihtiyacı tüm girişimler için en önemli unsurlardan birisidir. Finansman kanallarının tercihi girişimin finansal gücü, itibarı ve bilinirliliğine bağlıdır. Yeni kurulmuş olan ve bir finansal geçmişi olmayan girişimler için girişimcinin yakın çevresinin yanı sıra melek yatırımcı veya risk sermayesi fonları gibi özel yatırım kaynakları daha çok tercih edilebilir. Firmanın büyüme aşamasında ise banka kredisi ve finansal borçlanma araçları düşünülmelidir.