Türkiye’de Taşıt Kredileri

Otomotiv sektörü, gerek üretim tarafı ve ihracata olan olumlu katkısıyla, gerekse satış ve satış sonrası bayileri vasıtasıyla sağladığı istihdam ve vergi gelirleriyle, Türkiye ekonomisinde çok önemli bir yere sahiptir. Şüphesiz ki otomotiv sektörünün bu denli önem arz etmesinde ise otomotiv finansmanına aracılık eden banka ve finans kuruluşlarının payı büyüktür.

2000 yılına kadar genellikle yetkili satıcıların müşterilerinden senet temin etmesiyle süregelmiş olan sistem, 2000’li yılların başıyla birlikte önce bankalar, sonra da otomotiv firmalarının kurmuş oldukları finansman şirketleri vasıtasıyla daha regüle bir hale gelmiştir.

Türkiye’de, Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu’nun (BDDK) 01.07.2021 tarihli 9646 sayılı kararına istinaden;

-          Nihai fatura değeri 120 bin Türk lirası ve altında olan taşıt alımı amacıyla kullandırılan kredilerde azami vade 48 ay,

-          Nihai fatura değeri 120 bin Türk lirasının üzerinde olup, 300 bin Türk lirasının üzerinde olmayan taşıt alımı amacıyla kullandırılan kredilerde azami vade 36 ay,

-          Nihai fatura değeri 300 bin Türk lirasının üzerinde olup, 750  bin Türk lirasının üzerinde olmayan taşıt alımı amacıyla kullandırılan kredilerde maksimum vade 24 ay,

-          Nihai fatura değeri 750 bin Türk lirasının üzerinde olup 1 milyon 500 bin Türk lirasının üzerinde olmayan taşıt alımı amacıyla kullandırılan kredilerde azami vade 12 ay olarak uygulanmaktadır.

Ayrıca; aynı kararda, Kredi Yönetmeliğinin 12/A maddesinin ikinci fıkrası ile Finansal Kurumlar Yönetmeliğinin 11/A maddesinin birinci fıkrasında düzenlenen, taşıt teminatlı krediler hariç, tüketicilere binek araç edinimi amacıyla kullandırılacak taşıt kredilerinde veya yapılacak finansal kiralama işlemlerinde, kredi tutarının taşıtın değerine oranının,

-          Nihai fatura değeri 120 bin Türk lirası ve altında olan taşıtlar için yüzde 70’i aşamamasına,

-          Nihai fatura değeri 120 bin Türk lirasının üzerinde olup 300 Türk lirasının üzerinde olmayan taşıtlar için yüzde 50’yi aşamamasına,

-          Nihai fatura değeri 300 Türk lirasının üzerinde olup, 750 bin Türk lirasının üzerinde olmayan taşıtlar için yüzde 30’u aşamamasına,

-          Nihai fatura değeri 750 bin Türk lirasının üzerinde olup, 1 milyon 500 bin Türk lirasının üzerinde olmayan taşıtlar için yüzde yirmiyi aşamamasına,

-          Nihai fatura değeri 1 milyon 500 bin Türk lirasının üzerinde olan taşıtlar için yüzde 0 olarak belirlenmesine karar verilmiştir.

Türkiye’de Haziran 2021 tarihi itibarıyla; bankalara ilaveten, 15 tüketici finans şirketinin 9 tanesi de otomotiv finansmanına aracılık etmekte olup, bu 9 şirketin 8 tanesi bir otomotiv markasının üreticisi veya distribütörünün ortak olduğu şirketlerdir. Söz konusu tüketici finans şirketleri, mevduat toplama yetkisine sahip olmayıp; finansman için gerekli fon ihtiyaçlarını tahvil ihraç ederek veya yurtiçi ve yurtdışı bankalardan borçlanarak karşılamaktadırlar.

Taşıt kredilerinde bankalar ve finansman şirketlerinin arasındaki rekabet de son yıllarda farklılık göstermektedir. 2010 yılı itibarıyla, toplam taşıt kredisi portföyü içinde finansman şirketlerinin payı sadece yüzde 26 oranındaydı. Bu oran 2015 yılında ilk kez finansman şirketlerinin lehine dönmüş ve bu şirketlerin toplam taşıt kredisi portföyü, bankaların taşıt kredisi portföyünü geçmiştir. 2018 yılına geldiğimizde ise finansman şirketlerinin payı yüzde 56’ya kadar yükselmiştir. Bu tarihten sonra gerek devlet bankalarının, gerekse özel bankaların uygulamış olduğu agresif fiyatlamayla bankalar tekrar paylarını artırmaya başlamış ve 2018 yılında yüzde 44’e kadar düşmüş olan paylarını 2019 yılında önce yüzde 52’ye, ardından da 2020 yılı sonunda yüzde 58,7’ye kadar yükseltmişlerdir.

2020 yılı sonu itibarıyla, bankalar ve tüketici finans şirketlerinin yaşayan taşıt kredi portföyü 68.1 milyar TL ile tarihi rekor seviyeye ulaşmıştır. Bu artıştaki en önemli etken, 2019 yılının birinci çeyreğinde 58 bin 100 TL olan araç başına ortalama kredi kullanımının, artan araç fiyatlarına paralel olarak 2020 yılında 97 bin 500 TL’yi geçmiş olmasıdır. Gerek otomotiv sektörünün potansiyeli, gerekse taşıt kredisi kullanımının yaygınlaştığı dikkate alındığında, bu kredi hacminin önümüzdeki yıllarda da artması beklenmektedir.

Kaynaklar:

1.      Bankaların Kredi İşlemlerine İlişkin Yönetmelik  

https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=10738&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5

2.      Finansal Kurumlar Birliği – Finansman Şirketleri Sektör Raporları

https://www.fkb.org.tr/raporlar-ve-yayinlar/raporlar/finansman-sirketleri-sektor-raporlari/

3.      Otomotiv Distribütörleri Derneği – Kredi Gelişim Raporu

http://www.odd.org.tr/folders/2837/categorial1docs/2919/Nisan%20Otomotiv%20Sekt%c3%b6r%c3%bc%20De%c4%9ferlendirmesi%20Raporu.pdf

4.      01.07.2021 tarih ve 9646 sayılı Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulu Kararı

https://www.bddk.org.tr/Mevzuat/DokumanGetir/1038