Kişisel Finans ve Sağlık

Birbiriyle ilişkisiz kavramlar gibi görünseler de aslında insanların bireysel finans yönetimleri ve sağlıkları için verdikleri kararlar arasında benzerlikler bulunmaktadır. Özellikle sosyal bir sağlık sigortası sistemi bulunmayan Amerika Birleşik Devletleri gibi ülkelerde sağlıklı bir yaşam sürebilmek ve hastalanınca sağlık hizmetine ulaşabilmek için iyi bir finans yönetimine sahip olmak gerekmektedir. Diğer yandan finans yönetimini iyi sürdürebilmek için de sağlıklı olmak gerekmektedir. Her ne kadar ülkemizde temel sağlık hizmetleri ücretsiz olarak sunuluyor olsa da özel sağlık sektörünün sunduğu imkanlar düşünüldüğünde benzer dinamiklerin bizler için de geçerli olduğu söylenebilir. Bu yazımızda kişisel finans yönetimi ve kişinin sağlığı arasındaki ilişkiyi inceledik.

Sağlıksız Alışkanlıkların Finansal Yükü

Spor yapmak, uyku saatlerine dikkat etmek gibi alışkanlıklara sahip olmak öncelikle sağlık için gereklidir. Fakat hayatımızdaki alışkanlıkların ilk bakışta belli olmayan birçok finansal etki ve sonucu da bulunmaktadır. En basit örnekle günde 20 TL’nı sigara içmek için harcayan bir kişi sigarayı bıraktığında yılda yaklaşık 7.000 TL tasarruf yapabilmektedir. Bu, yıllarca ve kimi zaman hayat boyu sürecek bir alışkanlığa dönüştüğünde ise 20 yıl içerisinde yaklaşık 150.000 TL gibi bir gidere karşılık gelmektedir. Bu miktar, uzun dönem yatırımların 20 yıllık beklenen getirisinin veya bir emeklilik ikramiyesinin üzerinde olabilir. Bu açıdan bakıldığında sigarayı bırakmak, sağlığın da ötesinde, orta ve uzun vadede yüksek getirisi olan bir finansal yatırım olarak düşünülebilir. 

Gelişmiş ülkelerde en büyük sağlık problemlerinin başında gelen obeziteyi ele alırsak, bireylerin, vücut ağırlıklarını %10 kadar azaltabildikleri yani zayıflayabildikleri her seferde yaşam boyu tıbbi giderlerinde 2.000-5.000 USD aralığında azalma olacağı öngörülmektedir. Obeziteye sıklıkla eşlik eden hipertansiyon ve şeker hastalığı gibi hastalıklar da göz önüne alındığında sağlık giderlerinin normal kilonun üzerindeki insanlar için çok daha fazla olması beklenen bir sonuçtur. Bu hastalıklar bir kez ortaya çıktıktan sonra kontrol altında tutulabilmelerine rağmen maalesef kesin bir tedavileri henüz bulunmamaktadır. Bu nedenle bu tip hastalıklardan muzdarip olanlar giderek artan sağlık harcamalarıyla karşı karşıya kalabilmektedirler. Ayrıca kronik hastalıklar, özel sigorta tercih edenler için primleri yükseltip ek maliyetlere de neden olmaktadırlar.

Uzun vadeli yatırımlar ve sağlık

Bireysel emeklilik sistemleri ya da hayat sigortası poliçeleri uzun dönem ödemeler gerektirir ancak maddi geri dönüşleri belirli bir yaştan sonra alınmaktadır. Elbette bu geri dönüşün anlamlı olması için kişinin hayatta ve sağlıklı olması gerekmektedir. Önlenebilir hastalıklar nedeniyle yaşam beklentisinin azalması, aslında bu tip yatırımlardan beklenen geri dönüşün değerini de düşürmektedir. Doğru sağlık kararları ile yaşam beklentisi yükseltilerek bireye finansal açıdan fayda sağlanmaktadır. Örneğin önlenebilir ölüm nedenlerinde başı çeken tütün ve alkol kullanımının bırakılması, geleceğe yönelik yapılan emeklilik veya geri ödemeli hayat sigortaları gibi yatırımların da değerini artıracaktır. 

Sağlık Seçimleri ve Kişisel Finans Kararları

Son yıllarda yapılan bazı çalışmalar, fiziksel sağlık ve finans durumu arasında paralellikler olduğunu göstermektedir. Bu çalışmalara göre kişinin yaptığı finansal seçimler ile sağlığı için aldığı kararlar benzer psikolojik süreçlerden geçerek ortaya çıkmaktadır. Örneğin gelecekteki maddi güvencesini düşünerek bireysel emeklilik yatırımı yapan, para biriktirecek finansal seçeneklere yönelen bireyler, sağlıkları konusunda da uzun vadeli düşünerek karar almaktadırlar. İnsan beyni belirli şemalarla düşünmeye alıştığında beyindeki benzer yolaklar farklı konularda da kullanılabilmektedir. Burada da bu mekanizmanın işlediği görülmektedir. 

Finansal kararlarda ya da sağlık kararlarında belirleyici olan kişinin vereceği kararın uzun vadeli etkisini göz önünde bulundurup bulunduramadığıdır. Yapılan bir çalışmada emeklilik planlarına katılmayı seçen çalışanların ayrıca fiziksel sağlık geliştirmeye yönelik girişimlere de daha açık oldukları gösterilmiştir. Bu insanlar kısa vadede kendilerini iyi hissettirecek davranışları analiz ederek bir adım öteye geçmekte ve uzun vadeli sonuçları göz önünde bulundurarak kararlarını vermektedir. 

İnsan beyninin esnekliği ve değişkenliğinin ömür boyu kaybedilmediği artık bilim dünyası tarafından kanıtlanmıştır. Finansal açıdan veya sağlık açısından her ne kadar uzun yıllardır beynimizde yer etmiş davranış ya da düşünce kalıplarımız bulunsa da bunları yaş gözetmeksizin değiştirmek mümkündür. Kararlarımızı verirken normal düşünce kalıplarımızın ötesine geçerek uzun vadeli sonuçları düşünmemiz hem finansal durumumuzu etkileyecek hem de daha sağlıklı bir yaşam sürmemize yardımcı olacaktır. 

Dr. Egehan Salepci ve Dr. Genco Fas