Sürdürülebilir Yatırım İçin Yeni Yol Haritası

Halka açık şirketlerin kısa, orta ve uzun vadeli kararlarına sürdürülebilirlik konularını entegre etmelerini teşvik edecek önemli bir düzenleme hayata geçirildi. Sermaye Piyasası Kurulu tarafından yayımlanan “Sürdürülebilirlik İlkeleri Uyum ÇerçevesI” 2 Ekim 2020'de yürürlüğe girdi.

Bu değişiklikle birlikte, sürdürülebilir yatırım ilkelerine uyum şu anda zorunlu olmasa bile, halka açık şirketlerin bu ilkelere uyup uymadıklarını açıklaması ve uymuyorlarsa da gerekçeleri konusunda bilgi vermeleri gerekiyor.

“Sürdürülebilirlik İlkeleri Uyum Çerçevesi” gerek akademik dünyada gerekse finansal piyasalarda işlem yapan aktörler arasında uzun süredir tartışılıyor. Gönüllülük esasına dayanarak Borsa İstanbul Sürdürülebilirlik Endeksine dahil olmak üzere değerlemeye tabi olan 61 şirket var. Değerlemeler halka açık bilgiler kullanılarak Borsa İstanbul’un anlaşmalı olduğu kurumlar tarafından, ücreti Borsa İstanbul tarafından karşılanarak gerçekleştiriliyor. Halkbank’ın da aralarında olduğu bazı halka açık şirketler herhangi bir zorunluluk ya da düzenleme olmamasına karşın hâlihazırda sürdürülebilirlik ya da entegre raporlarını hazırlayarak ilkelere uyum konusunda aksiyonlar alıyor. İlgili düzenlemenin oluşturulması ise genel anlamda farkındalık kazandırarak, zamanla uyum zorunluluğu olmaksızın çok sayıda şirketin bu ilkelere uyum konusunda adım atmasına öncülük edecek.

Bu noktada akla gelen ilk soru ise yüksek getiri hedefleyen yatırımcılar için sürdürülebilirlik ilkelerinin ne anlam taşıdığı ya da ne kadar dikkate alındığıdır diyebiliriz. Öte yandan sürdürülebilir yatırım ilkelerinin getiri maksimizasyonu hedefi ile çelişip çelişmediği de bir başka odak noktası.

İlk soruyu yanıtlayabilmek için sürdürebilir yatırımın ne olduğunu açıklamak gerekiyor. Kurumsal sürdürülebilirlik; şirketlerin uzun vadeli değer yaratabilmek hedefiyle çevresel, sosyal ve yönetişim faktörlerini ve bu faktörlerle ilgili riskleri karar verme süreçlerinde dikkate alarak yönetmesidir. Bir başka deyişle sürdürülebilir yatırım, kısa vadeli kar hedeflerine odaklanan miyopik yaklaşımlar yerine karar sürecine sürdürebilirlik kriterlerini de dahil ederek bu faktörlerin uzun vadeye yayılan etkilerini öne çıkarmak ister. 

Finansal analiz ile öngörülemeyen, uzun vadede ortaya çıkabilecek olumlu ve olumsuz etkiler ESG faktörleri ile tespit edilebilir.  Bu bağlamda sürdürülebilir yatırım ya da sorumlu yatırım geleneksel finans yaklaşımında olduğu gibi taşınan risk için elde edilen beklenen getiriyi maksimize etmeye çalışır, ancak bu yaklaşıma göre ESG faktörlerinin ihmal edilmesinin getiriler üzerindeki önemli etkileri olan risk ve fırsatları dikkate almamak gerekecektir. 

Peki, sürdürülebilir yatırım aracı olarak değerlendirilebilmesi için şirketlerin uyum sağlaması gereken çevresel, sosyal ve yönetişim ilkeleri nelerdir?  

Bu ilkeler zamanla ve kurumdan kuruma değişse de genel bir çerçeve çizebilmek mümkün.

Çevre:

  • İklim değişikliği 
  • Sera gazı emisyonları 
  • Kaynakların tükenmesi (su dahil) 
  • Atıklar ve kirlilik 

Sosyal:

  • Çalışma koşulları (kölelik ve çocuk işçi çalıştırma dahil) 
  • Yerel topluluklar (yerli halklar dahil) 
  • İş sağlığı ve güvenliği 
  • Çalışanlarla ilişkiler ve çeşitlilik 

Yönetişim: 

  • Yönetici ücretleri 
  • Rüşvet ve yolsuzluk
  • Yönetim kurullarının çeşitliliği ve yapısı 
  • Vergi stratejisi

Asıl sorumuza dönecek olursak sürdürülebilir yatırım kriterleri, yatırımcılar tarafından dikkate alınıyor mu? Nihayetinde şirketlerin sürdürülebilirlik ilkelerine uyum konusunda motivasyonunun artmasını sağlayan en önemli faktör yatırımcı talebi olacaktır. Bu noktada çok sayıda akademik ve kurumsal çalışma sürdürülebilir yatırıma olan ilginin arttığını gösteriyor. Sorumlu yatırımı yaygınlaştırmak için uluslararası yatırımcılardan oluşan PRI oluşumunun 60’dan fazla ülkeden toplamda 80 Trilyon dolardan daha fazla bir büyüklüğü yöneten 2000’den fazla yatırım yaparken sürdürülebilir yatırım kararlarına dikkat edeceğini taahhüt eden 2000’den fazla imzacısı bulunuyor. Sadece sürdürülebilir ilkelere uyum sağlayan şirketlere yatırım yapan çok sayıda fon olduğunu hatırlatmakta fayda var.

Gerek mevzuat değişiklikleri gerekse bu tür fonların olumlu performansları nedeniyle sürdürülebilirlik ilkeleri, önümüzdeki yıllarda hem yatırımcılar tarafından, hem de halka açık şirketler tarafından daha çok ön plana çıkacak gibi görünüyor. 

Kaynakça:

1. https://www.unpri.org/download?ac=10966

2. https://www.bloomberg.com/graphics/2020-ten-funds-with-a-conscience/?utm_source=google&utm_medium=cpc&utm_campaign=dsa&utm_term=&gclid=Cj0KCQjwoJX8BRCZARIsAEWBFMJroJ6UVlHyA-CjEaMbrIlh4L_XKHnHtMD1-tyr01E5YNH6k0bdFmQaArs4EALw_wcB

Prof. Dr. Cenktan Özyıldırım